Duygu Sözcükleri Sözlüğümüz: Dinle, Bul, Anlamlandır
5. Sınıf Türkçe · 19. hafta okul temelli planlama etkinliği · Okuma etkinliği · 2 ders saati
- Sınıf: 5. sınıf (Ortaokul)
- Ders: Türkçe
- Hafta: 19. hafta (18–22 Ocak 2027)
- Ünite/Tema: Duygularımı Tanıyorum
- Konu: Altı Üstü Bir Yarış (dinleme/izleme)
- Öğrenme çıktısı: T.D.5.2. Dinlemede/izlemede strateji, yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilme a) Dinleme/izleme şekli (etkileşimli veya etkileşimsiz), amacı, ilgi ve ihtiyaçları; materyalin özellikleri ve faaliyetin süresini analiz ederek görüş oluşturur. b) Analiz sonuçları doğrultusunda dinlerken/izlerken kullanacağı strateji ve/veya yöntemi/tekniği seçer. T.D.5.4. Dinlediğinde/izlediğinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme a) Dinlediğinin/izlediğinin bağlamından söz varlığı unsurlarının anlamıyla ilgili ipuçlarını belirleyip ön bilgileriyle ilişkilendirir. b) Söz varlığı unsurlarının anlamına ilişkin mantıklı tahminde bulunur. c) Tahminin doğruluğunu kaynaklardan (sözlük, başvuru kitapları, genel ağ vb.), ebeveyn veya öğretmenden yardım alarak kontrol edip yargıya ulaşır. T.D.5.5. Dinlediğinin/izlediğinin yüzey anlamını belirleyebilme a) Dinlediği/izlediği ve varsa ona eşlik eden görsellerden hareketle bağlama dair ipuçlarını bulur. b) Dinlediğinde/izlediğinde doğrudan verilen bilgileri (tanımı verilen kavram, düşünce, yönerge, iletilmek istenen mesaj, açıkça ifade edilen ana fikir vb.) belirler. T.D.5.6. Basit çıkarımlar yoluyla dinlediğinin/izlediğinin derin anlamını belirleyebilme a) Dinlediğinin/izlediğinin sınırlı bir bölümünden bağlama dair ipuçlarını bulur. b) Ön bilgileri ve ipuçlarından hareketle anlamı belirler. T.D.5.17. Dinlediğinden/izlediğinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme a) Dinlediğinin/izlediğinin temayla ilgili söz varlığı unsurlarını belirler. b) Söz varlığı unsurlarının anlam ilişkilerini inceler. T.D.5.18. Çoklu ortam ögelerine yönelik çözümleme yapabilme a) Çoklu ortam ögelerini belirler. b) Ögeler arasındaki anlam ilişkilerini (eş anlam oluşturma, anlamı destekleme veya tek başına anlam oluşturma) belirler. T.D.5.20. Dinleme/izleme sürecini değerlendirebilme a) Dinleme/izleme sürecindeki güçlü ve gelişmeye açık yönlerini belirler. b) Deneyimlediği süreçteki gelişmeye açık yönlerini destekleyecek tedbirler alıp, güçlü yönlerini sonraki çalışmalara aktararak dinleyici/izleyici kimliğinin gelişimine yön verir. T.O.5.1. Okumada materyal seçimini yönetebilme a) Amacı, ilgi ve ihtiyaçları, materyalin özellikleri, faaliyetin süresi ve bilgiye erişim olanaklarını analiz ederek görüş oluşturur. b) Analiz sonuçları doğrultusunda metin ve diğer yardımcı materyalleri (sözlük, genel ağ, çalışma kâğıdı, grafik organize edici vb.) seçer. T.O.5.3. Okumada strateji, yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilme a) Amacı, ilgi ve ihtiyaçları, materyalin özellikleri, faaliyetin süresi ve bilgiye erişim olanaklarını analiz ederek görüş oluşturur. b) Analiz sonuçları doğrultusunda okurken kullanacağı strateji ve/veya yöntemi/tekniği seçer. T.O.5.5. Metinde geçen anlamını bilmediği söz varlığı unsurlarının anlamını tahmin edebilme a) Metnin bağlamından söz varlığı unsurlarının anlamıyla ilgili ipuçlarını belirleyip ön bilgileriyle ilişkilendirir. b) Söz varlığı unsurlarının anlamına ilişkin mantıklı tahminde bulunur. c) Tahminin doğruluğunu kaynaklardan (sözlük, başvuru kitapları, genel ağ vb.), ebeveyn veya öğretmenden yardım alarak kontrol edip yargıya ulaşır. T.O.5.6. Metnin yüzey anlamını belirleyebilme a) Görseldeki unsurlardan hareketle anlama ilişkin ipuçlarını bulur. b) Ön bilgileri ve ipuçlarından hareketle açık ve/veya örtük olarak iletilen mesajı belirler. T.O.5.11. Metindeki unsurları sınıflandırabilme a) Sınıflandırma ölçütüne karar verir. b) Metni ölçüte göre inceler. c) Metindeki unsurları ölçüte göre gruplandırır. ç) Oluşturulan grupları adlandırır. T.O.5.13. Öyküleyici metinde hikâye unsurlarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme a) Şahıs ve/veya varlık kadrosunu, mekânı, zamanı ve olay örgüsünü belirler. b) Hikâye unsurları arasındaki ilişkiyi belirler. T.O.5.16. Metnin bölümlerini belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme a) Metnin türüne uygun olarak giriş, gelişme, sonuç veya serim, düğüm, çözüm bölümlerini belirler. b) Metnin bölümlerinin birbirleriyle bağlantısını belirler. T.O.5.18. Bilgilendirici metinde düşünceyi geliştirme yollarını belirlemeye yönelik çözümleme yapabilme a) Yazarın başvurduğu düşünceyi geliştirme yollarını belirler. b) Düşünceyi geliştirme yollarının içerikle ilişkisini ortaya koyar. T.O.5.20. Metinden hareketle söz varlığını geliştirmeye yönelik çözümleme yapabilme a) Metnin temayla ilgili söz varlığı unsurlarını belirler. b) Söz varlığı unsurlarının anlam ilişkilerini inceler. T.K.5.2. Konuşmada yöntem ve teknik seçimlerini yönetebilme a) Konuşma türü (sözlü üretim veya sözlü etkileşim), amacı, süresi, ilgi ve ihtiyaçlarını analiz ederek görüş oluşturur. b) Analiz sonuçları doğrultusunda konuşurken kullanacağı yöntemi ve/veya tekniği seçer. T.K.5.4. İletişimi sürdürmek amacıyla soru sorabilme a) Bağlamdaki olay, bilgi, durumu belirler. b) Bağlamı ve karşısındakini dikkate alarak soru sorar. T.K.5.6. Yaratıcı konuşma yapabilme a) Alışılmışın dışında konu, varlık vb. unsurları belirler. b) Kurguladığı unsurları birbirleriyle ilişilendirir. c) Bunları gözlem, deneyim, hayal gücüyle vb. zenginleştirerek özgün bir anlatım oluşturur. T.K.5.16. Düşünceyi geliştirme yollarını kullanarak konuşmasını yapılandırabilme a) Kullanacağı düşünceyi geliştirme yollarını belirler. b) Düşünceyi geliştirme yollarını konuşma içeriğiyle uyumlu şekilde kullanır. T.K.5.19. Uygun bağlantı ifadelerini kullanabilme T.K.5.21. Konuşma sürecini değerlendirebilme a) Konuşma sürecindeki güçlü ve gelişmeye açık yönlerini belirler. b) Deneyimlediği süreçteki gelişmeye açık yönlerini destekleyecek tedbirler alıp, güçlü yönlerini sonraki çalışmalara aktararak konuşan kimliğinin gelişimine yön verir. T.Y.5.2. Yazmada strateji, yöntem ve tekniklerine yönelik seçimlerini yönetebilme a) Yazma şekli (yazılı üretim ve yazılı etkileşim), amacı, bağlamı ve olanaklarını analiz ederek görüş oluşturur. b) Analiz sonuçları doğrultusunda yazarken kullanacağı strateji ve/veya yöntemi/tekniği seçer. T.Y.5.3. Yazısında içerik ve yapıya yönelik seçimlerini yönetebilme a) Yazma amacına uygun paragraf türü ve/veya metin yapısını belirler. b) Seçtiği paragraf türünü ve/veya metin yapısını yazısında uygun biçimde kullanır. T.Y.5.4. Yazısında çoklu ortam ögeleriyle içerik oluşturabilme a) Yazısında kullanacağı çoklu ortam ögelerini (fotoğraf, resim, tablo, grafik, harita, ses, müzik, video vb.) belirler. b) Ögelerin işlevlerini (eş anlam oluşturma, destekleme, tek başına anlam verme) belirler. c) Çoklu ortam ögelerini içerikle ilişkilendirerek yazısında kullanır. T.Y.5.5. Yaratıcı yazı yazabilme a) Alışılmışın dışında konu, varlık vb. unsurları belirler. b) Kurguladığı unsurları birbirleriyle ilişilendirir. c) Bunları gözlem, deneyim, hayal gücüyle vb. zenginleştirerek özgün bir metin oluşturur. T.Y.5.8. Yazısında sınıflandırma yapabilme a) Yorumlayacağı olay, bilgi, durum vb.ni inceler. b) Olay, bilgi, durum vb.ni bağlamdan kopmadan, farklı bakış açısıyla, genişleterek veya daraltarak dönüştürür. c) Olay, bilgi, durum vb.ni belirlenen bakış açısıyla kendine özgü biçimde yazısında yeniden ifade eder. T.Y.5.13. Yazısını zenginleştirecek biçimde söz varlığını kullanabilme a) Kullanacağı söz varlığı unsurlarını belirler. b) Söz varlığı unsurlarını bağlama uygun şekilde yazısında kullanır. T.Y.5.15. Uygun bağlantı ifadelerini kullanabilme T.Y.5.16. Yazım ve noktalama işaretleriyle ilgili kuralları uygulayabilme
- OTP çalışma türü: Okuma etkinliği
- Süre: 2 ders saati (80 dakika)
Etkinliğin özeti
Öğrenciler “Altı Üstü Bir Yarış” metnini dinlerken ve kısa metinleri okurken karşılaştıkları duygu bildiren sözcükleri ve deyimleri toplar; anlamlarını bağlamdan tahmin eder, sözlükten doğrular ve sınıfın resimli “Duygu Sözcükleri Sözlüğü”nü hazırlar.
Durum ve ihtiyaç analizi
Öğrenciler duygularını çoğunlukla “iyi, kötü, üzgün” gibi sınırlı sözcüklerle ifade etmektedir. Duygu bildiren söz varlığını genişletmek hem dinlediğini anlamayı hem de kendi duygularını doğru adlandırmayı güçlendirecektir.
Öğrenciler bilmediği sözcüklerin anlamını bağlamdan tahmin etme, sözlükle doğrulama ve duygu söz varlığını yerinde kullanma yetkinliği kazanır.
Hedef çıktılar
- Dinlediği metinde anlamını bilmediği duygu sözcüklerinin anlamını bağlamdan tahmin eder (T.D.5.4, KB2.10).
- Tahminlerini sözlükten doğrular (TAB2.2).
- Duygu sözcüklerini olumlu, olumsuz ve karışık duygular diye sınıflandırır (KB2.5).
- Her sözcük için örnek cümleli sözlük maddesi yazar (TAB4.2, OB1.3).
- Duygu sözcüklerini kendi yaşantısıyla ilişkilendirerek kullanır (SDB1.1).
Hedeflenen beceri, eğilim ve değerler
- Alan becerileri: TAB1.2 — Dinlediğinden anlam oluşturur.; TAB2.2 — Okuduğu metindeki sözcükleri anlamlandırır.; TAB4.2 — Sözlük maddesi yazar.
- Kavramsal beceriler: KB2.10 — Sözcüğün anlamını bağlamdan çıkarır.; KB2.5 — Duygu sözcüklerini sınıflandırır.
- Eğilimler: E1.1 — Yeni sözcükleri merak eder.; E3.2 — Dinlerken duygu sözcüklerine odaklanır.
- Sosyal-duygusal beceriler: SDB1.1 — Kendi duygularını adlandırır.; SDB2.3 — Başkalarının duygularını fark eder.
- Değerler: D15 — Duygularını sevgiyle ifade eder.; D14 — Arkadaşlarının duygularına saygı gösterir.
- Okuryazarlık becerileri: OB1.3 — Sözcük bilgilerini özetler.
Etkinliğin akışı
| Aşama | Süre | Açıklama |
|---|
| Dinleme ve sözcük avı | 20 dk | Metin dinletilir; öğrenciler duygu bildiren sözcük ve deyimleri sözcük avı kartına yazar. |
| Bağlamdan tahmin | 20 dk | Öğrenciler sözcüklerin geçtiği cümleleri hatırlayarak anlam tahmini yapar ve sözlükten doğrular. |
| Sözlük maddesi | 25 dk | Her öğrenci iki sözcük için anlam, örnek cümle ve duyguyu anlatan küçük bir çizim içeren madde yazar. |
| Duygu sözlüğü | 15 dk | Maddeler alfabetik sıraya konularak sınıf sözlüğü oluşturulur ve sözcükler duygu termometresine yerleştirilir. |
Materyaller
Dinleme metni kaydı · Kısa okuma parçaları · Türkçe sözlükler · Sözcük avı kartı · Sözlük maddesi şablonu
Etkinliklerin OTP haftaları, özetleri, hedef becerileri ve dakikalı akışı herkese açıktır. Uygulama adımları, dereceli puanlama anahtarı, değerlendirme, öz yansıtma ve sonuç bölümlerini içeren tam OTP raporu okulunuz, adınız ve müdürünüzün adıyla Pro üyelere Word ve PDF olarak hazırlanır.
OTP raporu nasıl hazırlanır?
- Durum ve ihtiyaç analizi: sınıfın ve okulun ihtiyacı belirlenir.
- Planlama, tasarım ve hazırlık: etkinlik, süre, materyal ve öğrenci görevleri planlanır.
- Eylem ve süreç yönetimi: etkinlik öğrenci merkezli yöntemlerle uygulanır.
- Yansıtma ve değerlendirme: çıktılar ölçülür, öğretmen öz yansıtması ve sonuç yazılır.
Bu haftanın diğer etkinlikleri
5. Sınıf Türkçe 19. hafta okul temelli planlama · 5. Sınıf Türkçe — bütün OTP haftaları
Okul Temelli Planlama · Yıllık planlar · Günlük planlar · Öğretmen Araçları · evrakburada ana sayfa