Güneşin Görünür Hareketi: Gnomon ile Gölge Gözlemi
9. Sınıf Astronomi ve Uzay Bilimleri · 19. hafta okul temelli planlama etkinliği · Araştırma ve gözlem · 2 ders saati
- Sınıf: 9. sınıf (Lise)
- Ders: Astronomi ve Uzay Bilimleri
- Hafta: 19. hafta (18–22 Ocak 2027)
- Bağlam (önceki tema): 3. Ünite: Gök Cisimlerinin Görünür Hareketi
- OTP çalışma türü: Araştırma ve gözlem
- Süre: 2 ders saati (80 dakika)
Etkinliğin özeti
Öğrenciler “Gök Cisimlerinin Görünür Hareketi” ünitesinin sonunda okul bahçesine dikilen bir çubuğun (gnomon) gölgesini ders saatleri boyunca belirli aralıklarla işaretler. Gölge boyu ve yönündeki değişimi ölçer, en kısa gölge anından yerel öğle vaktini ve kuzey yönünü bulur, gözlemlerini mevsimlere göre gölge değişimiyle ilişkilendirirler. Planetaryum yazılımında gök küresinin günlük hareketini inceleyerek gözlemlerini doğrularlar.
Durum ve ihtiyaç analizi
Öğrenciler Güneş'in gökyüzündeki hareketinin Dünya'nın dönmesinden kaynaklandığını bilse de bu görünür hareketi gözlemle ölçmemiş ve günlük yaşamla ilişkilendirmemiştir.
Öğrenciler sistematik gözlem yapma, ölçüm verisinden çıkarım yapma ve görünür hareketi modelle açıklama yetkinliği kazanır.
Hedef çıktılar
- Gnomon gölgesini düzenli aralıklarla gözlemleyip ölçer (FBAB1, E3.7).
- Gözlem verilerini tabloda düzenler (OB7.4).
- En kısa gölge anından yerel öğle vaktini ve kuzey yönünü bulur (FBAB8, KB2.10).
- Güneş'in görünür hareketini Dünya'nın dönmesiyle açıklar (FBAB9).
- Farklı mevsimlerde gölgenin nasıl değişeceğini tahmin eder (KB2.12).
Hedeflenen beceri, eğilim ve değerler
- Alan becerileri: FBAB1 — Gölge değişimini sistematik gözlemler.; FBAB8 — Gölgeden yerel öğle ve kuzey yönüne çıkarım yapar.; FBAB9 — Gök küresinin hareketini modelle açıklar.
- Kavramsal beceriler: KB2.10 — Ölçümlerden çıkarım yapar.; KB2.12 — Verilere dayanarak farklı mevsimdeki gölgeyi tahmin eder.
- Eğilimler: E3.7 — Gözlemleri düzenli aralıklarla yapar.; E1.1 — Gökyüzündeki hareketi merak eder.
- Sosyal-duygusal beceriler: SDB2.2 — Gözlem görevlerini paylaşır.
- Değerler: D16 — Güneşe doğrudan bakmama kuralına uyar.; D19 — İslam ve Türk astronomi geleneğini tanır.
- Okuryazarlık becerileri: OB7.4 — Gözlem verilerini düzenler.; OB2.7 — Planetaryum yazılımını kullanır.
Etkinliğin akışı
| Aşama | Süre | Açıklama |
|---|
| Kurulum | 10 dk | Gnomon düz bir zemine dikilir; güneşe doğrudan bakmama kuralı verilir. |
| Gölge işaretleme | 30 dk | İki ders saati boyunca on dakikada bir gölge ucu tebeşirle işaretlenir ve boyu ölçülür. |
| Çözümleme | 20 dk | En kısa gölgeden yerel öğle ve kuzey-güney doğrultusu bulunur. |
| Model ve doğrulama | 20 dk | Planetaryum yazılımında Güneş'in yolu ve mevsimsel değişim incelenir; Uluğ Bey ve Takiyüddin'in gözlemevleri kısaca tanıtılır. |
Materyaller
1 m'lik çubuk (gnomon) · Tebeşir · Şerit metre · Pusula · Planetaryum yazılımı
Etkinliklerin OTP haftaları, özetleri, hedef becerileri ve dakikalı akışı herkese açıktır. Uygulama adımları, dereceli puanlama anahtarı, değerlendirme, öz yansıtma ve sonuç bölümlerini içeren tam OTP raporu okulunuz, adınız ve müdürünüzün adıyla Pro üyelere Word ve PDF olarak hazırlanır.
OTP raporu nasıl hazırlanır?
- Durum ve ihtiyaç analizi: sınıfın ve okulun ihtiyacı belirlenir.
- Planlama, tasarım ve hazırlık: etkinlik, süre, materyal ve öğrenci görevleri planlanır.
- Eylem ve süreç yönetimi: etkinlik öğrenci merkezli yöntemlerle uygulanır.
- Yansıtma ve değerlendirme: çıktılar ölçülür, öğretmen öz yansıtması ve sonuç yazılır.
9. Sınıf Astronomi ve Uzay Bilimleri 19. hafta okul temelli planlama · 9. Sınıf Astronomi ve Uzay Bilimleri — bütün OTP haftaları
Okul Temelli Planlama · Yıllık planlar · Günlük planlar · Öğretmen Araçları · evrakburada ana sayfa