Masalın İskeleti: Propp’un İşlevleriyle Masal Çözümlemesi
10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Anadolu Lisesi · 9. hafta okul temelli planlama etkinliği · Okuma etkinliği · 2 ders saati
- Sınıf: 10. sınıf (Lise)
- Ders: Türk Dili ve Edebiyatı Anadolu Lisesi
- Hafta: 9. hafta (9–13 Kasım 2026)
- Ünite/Tema: 1. Tema Sözün Ezgisi
- Konu: YAZMA • Dinlediği masalı film şeridi hâline getirebilme
- Öğrenme çıktısı: TDE4.4. Film şeridi hâline getirdiği yazısına yönelik yazma sürecini değerlendirebilme
- OTP çalışma türü: Okuma etkinliği
- Süre: 2 ders saati (80 dakika)
Etkinliğin özeti
Öğrenciler Vladimir Propp’un 1928’de yayımladığı Masalın Biçimbilimi çalışmasında masallarda tekrarlanan işlevleri ve kişi türlerini (kahraman, kötü, yardımcı, bağışçı, sahte kahraman) tanımlayan yaklaşımını özetleyen bir metni okur. Ardından iki anonim Türk masalını bu çerçeveyle çözümler: başlangıç durumu, yasak ve yasağın çiğnenmesi, yola çıkış, sınanma, büyülü yardım, kötüyle mücadele ve dönüş gibi işlevleri metinlerde işaretler, kişileri türlerine yerleştirir ve iki masalın yapısal benzerliklerini tablo hâlinde gösterirler. Son olarak bu yapısal bilginin film şeridi hazırlarken nasıl kullanılabileceğini tartışırlar.
Durum ve ihtiyaç analizi
Öğrenciler dinledikleri masalı film şeridine dönüştürmüştür; masalların ortak yapısını kuramsal bir çerçeveyle çözümlemek, anlatıların sahnelere bölünmesinde bilinçli kararlar almalarını ve masal türünün yapısal özelliklerini kavramalarını sağlayacaktır.
Öğrenciler yapısal bir çözümleme yaklaşımını anlatı metinlerine uygulama, işlev ve kişi türlerini metinden kanıtla belirleme, iki metni yapısal olarak karşılaştırma ve bu bilgiyi yazma süreçlerine aktarma yetkinliği kazanır.
Hedef çıktılar
- Propp’un işlev ve kişi türleri yaklaşımını metinden çıkararak açıklar (TAB2.1).
- İki anonim masalda işlevleri metinden kanıtla işaretler (TAB2.2, KB2.4).
- Masal kişilerini kahraman, kötü, yardımcı, bağışçı gibi türlere yerleştirir (KB2.5).
- İki masalın yapısal benzerlik ve farklılıklarını tablo hâlinde gösterir (KB2.7, OB5.3).
- Yapısal bilginin film şeridi hazırlama sürecine katkısını değerlendirir (TAB4.4).
Hedeflenen beceri, eğilim ve değerler
- Alan becerileri: TAB2.1 — Kuramsal metne ve masallara uygun okuma stratejisi kullanır.; TAB2.2 — Masalları işlevler üzerinden çözümleyerek anlam oluşturur.; TAB4.4 — Film şeridi çalışmasını yapısal bilgiyle değerlendirir.
- Kavramsal beceriler: KB2.4 — Masalı işlevlerine ayırır.; KB2.5 — Kişileri türlerine göre sınıflandırır.; KB2.7 — İki masalı yapısal olarak karşılaştırır.
- Eğilimler: E3.6 — Anlatıyı yapısal öğelerine ayırır.; E1.1 — Masalların ortak yapısını merak eder.
- Sosyal-duygusal beceriler: SDB2.2 — Çözümleme tablosunu grupla hazırlar.
- Değerler: D19 — Anonim halk edebiyatı mirasını sahiplenir.; D1 — Masallardaki iyilik ve adalet temalarını yorumlar.
- Okuryazarlık becerileri: OB5.1 — Masalları kültürel miras olarak kavrar.; OB5.3 — Farklı kültürlerin masallarındaki ortak yapıları fark eder.
Etkinliğin akışı
| Aşama | Süre | Açıklama |
|---|
| Kuram metni | 15 dk | Öğrenciler Propp’un yaklaşımını özetleyen metni okuyarak işlev ve kişi türü listesini çıkarır. |
| Birinci masal | 20 dk | Gruplar ilk masalı okuyarak işlevleri ve kişi türlerini işaretler. |
| İkinci masal | 20 dk | Aynı çözümleme ikinci masalda yapılır. |
| Karşılaştırma | 15 dk | İki masalın işlev sırası tabloda karşılaştırılır; ortak iskelet belirlenir. |
| Film şeridine dönüş | 10 dk | Önceki hafta hazırlanan film şeritlerinin sahne bölümleri işlevlerle karşılaştırılır. |
Materyaller
Propp yaklaşımı özet metni · İki anonim Türk masalı · İşlev ve kişi türü listesi · Karşılaştırma tablosu · Önceki haftanın film şeritleri
Etkinliklerin OTP haftaları, özetleri, hedef becerileri ve dakikalı akışı herkese açıktır. Uygulama adımları, dereceli puanlama anahtarı, değerlendirme, öz yansıtma ve sonuç bölümlerini içeren tam OTP raporu okulunuz, adınız ve müdürünüzün adıyla Pro üyelere Word ve PDF olarak hazırlanır.
OTP raporu nasıl hazırlanır?
- Durum ve ihtiyaç analizi: sınıfın ve okulun ihtiyacı belirlenir.
- Planlama, tasarım ve hazırlık: etkinlik, süre, materyal ve öğrenci görevleri planlanır.
- Eylem ve süreç yönetimi: etkinlik öğrenci merkezli yöntemlerle uygulanır.
- Yansıtma ve değerlendirme: çıktılar ölçülür, öğretmen öz yansıtması ve sonuç yazılır.
Bu haftanın diğer etkinlikleri
10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Anadolu Lisesi 9. hafta okul temelli planlama · 10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Anadolu Lisesi — bütün OTP haftaları
Okul Temelli Planlama · Yıllık planlar · Günlük planlar · Öğretmen Araçları · evrakburada ana sayfa