EB Akademi · EKYS Hazırlık · Mevzuat

1739 Sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu Konu Anlatımı

1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu madde madde: genel amaçlar, 14 temel ilke, sistemin yapısı, yaygın eğitim, öğretmenlik ve izinler (md. 50/A), okul binaları, araç-gereç ve MEB’in sorumluluğu. Mülga ve taşınan maddeler işaretlendi.

📕
1739 Sayılı Kanun PDF’leri

Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar — sayfanın en altında da var.

⬇ Konu anlatımı PDF💊 Hap bilgiler PDF

1 Kanunun Kimliği, Kapsamı ve Genel Amaçlar

1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu — Kabul: 14 Haziran 1973 · Resmî Gazete: 24 Haziran 1973, sayı 14574. Türk millî eğitiminin "anayasası" sayılır: amaç ve ilkeler, sistemin genel yapısı, öğretmenlik mesleği, okul binaları, eğitim araç-gereçleri ve Devletin görev-sorumluluğu (md. 1).

Genel amaçlar (md. 2) — Türk Milletinin bütün fertlerini…

1. Yurttaş olarak

Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasadaki Atatürk milliyetçiliğine bağlı; millî, ahlaki, insani, manevi ve kültürel değerleri benimseyen; ailesini, vatanını, milletini seven; demokratik, laik ve sosyal hukuk Devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görevlerini bilen ve davranışa dönüştürmüş yurttaşlar.

2. Kişi olarak

Beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımından dengeli ve sağlıklı kişilik; hür ve bilimsel düşünme gücü, geniş dünya görüşü; insan haklarına saygılı, yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler.

3. Meslek sahibi olarak

İlgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek hayata hazırlamak; kendilerini mutlu kılacak ve toplumun mutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi yapmak.

Nihai hedef: Bir yandan vatandaşların ve toplumun refah ve mutluluğunu artırmak; öte yandan millî birlik içinde iktisadi, sosyal ve kültürel kalkınmayı hızlandırmak ve Türk Milletini çağdaş uygarlığın yapıcı, yaratıcı, seçkin bir ortağı yapmak.

Özel amaçlar (md. 3): Çeşitli derece ve türdeki eğitim kurumlarının özel amaçları, genel amaçlara ve temel ilkelere uygun olarak tespit edilir.

Ezber: Genel amaçlar 3 maddedir: iyi yurttaş · dengeli kişilik ve bilimsel düşünce · meslek ve hayata hazırlık. Kenar başlıkları kanun metnine dâhil değildir (md. 60).

2 Türk Millî Eğitiminin 14 Temel İlkesi

Md.İlkeÖzü
4Genellik ve eşitlikEğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din ayrımı gözetilmeksizin herkese açıktır; kişiye, aileye, zümreye, sınıfa imtiyaz tanınamaz. ("engellilik" 2014'te eklendi.)
5Ferdin ve toplumun ihtiyaçlarıHizmet vatandaşların istek ve kabiliyetleri ile toplumun ihtiyaçlarına göre düzenlenir.
6YöneltmeFertler ilgi, istidat ve kabiliyetlerine göre programlara/okullara yöneltilir; rehberlik ve objektif ölçme-değerlendirmeden yararlanılır; ortaöğretime hazırlık sınıfı konabilir.
7Eğitim hakkıİlköğretim görmek her Türk vatandaşının hakkıdır; sonraki kurumlardan ilgi ve kabiliyet ölçüsünde yararlanılır.
8Fırsat ve imkân eşitliğiKadın-erkek herkese fırsat eşitliği; yoksul başarılı öğrenciye parasız yatılılık, burs, kredi; özel eğitime ve korunmaya muhtaç çocuklar için özel tedbir.
9SüreklilikGenel ve mesleki eğitimin hayat boyu sürmesi esastır; yetişkinlerin sürekli eğitimi de bir eğitim görevidir.
10Atatürk inkılap ve ilkeleri ve Atatürk milliyetçiliğiBütün programlarda temel alınır; Türk dilinin özellikleri bozulmadan öğretilmesi — Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ile iş birliği.
11Demokrasi eğitimiDemokrasi bilinci kazandırılır; ancak okullarda Atatürk milliyetçiliğine aykırı siyasi ve ideolojik telkine ve günlük siyasi tartışmalara meydan verilmez.
12LaiklikLaiklik esastır; Din kültürü ve ahlak bilgisi ilköğretim ve lise-dengi okullarda zorunlu dersler arasındadır.
13BilimsellikProgramlar, metotlar ve araçlar bilimsel ve teknolojik esaslara göre sürekli geliştirilir; verimlilik bilimsel araştırmaya dayanır.
14PlanlılıkEğitim-insangücü-istihdam ilişkisi gözetilir; mesleki ve teknik eğitime ağırlık verilir; okul standartları önceden belirlenir.
15Karma eğitimKız ve erkek karma eğitim esastır; eğitimin türüne göre bazı okullar yalnız kız veya yalnız erkek öğrenciye ayrılabilir.
16Eğitim kampüsleri ve okul ile ailenin iş birliğiKampüs yönetimi kurulabilir; okullarda okul-aile birliği kurulur; veliler bağışa zorlanamaz.
17Her yerde eğitimAmaçlar okulda, evde, çevrede, iş yerinde, her yerde gerçekleştirilmeye çalışılır; her kuruluşun eğitim faaliyeti MEB denetimine tabidir.
Ezber cümlesi (sırayla): Genellik · Ferdin ihtiyacı · Yöneltme · Eğitim hakkı · Fırsat eşitliği · Süreklilik · Atatürk · Demokrasi · Laiklik · Bilimsellik · Planlılık · Karma · Okul-aile · Her yerde eğitim → toplam 14 ilke (md. 4-17).
Okul-aile birliği (md. 16)

Aynî ve nakdî bağış kabul eder; sosyal-kültürel etkinlik ve kampanya düzenler; kantin, salon, açık alan işletir ya da işlettirir. Yönetmeliği Maliye ve MEB ortak hazırlar. Gelirler bankada özel hesapta tutulur; damga vergisi ve harçtan muaf, bağışlar veraset ve intikal vergisinden müstesnadır. İl MEM gerektiğinde ihaleleri birlik adına yapabilir.

Eğitim kampüsü (md. 16)

Aynı alanda birden fazla örgün/yaygın kurum varsa kampüs ve kampüs yönetimi kurulabilir; ortak alan, kantin, salon gelirleri kampüsün ortak giderlerinde kullanılır.

3 Sistemin Genel Yapısı: Örgün ve Yaygın Eğitim

md. 18: Türk millî eğitim sistemi iki ana bölümden kurulur: örgün eğitim (okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim, yükseköğretim) ve yaygın eğitim (örgün eğitimin yanında veya dışında düzenlenen bütün eğitim faaliyetleri).
Okul öncesi (md. 19-21)

Mecburi çağa gelmemiş çocuklar; isteğe bağlıdır. Amaçlar: beden, zihin, duygu gelişimi ve iyi alışkanlık · ilköğretime hazırlık · elverişsiz çevreden gelen çocuklara ortak yetişme ortamı · Türkçeyi doğru ve güzel konuşma. Bağımsız anaokulu, ilköğretim okuluna bağlı anasınıfı ya da uygulama sınıfı olarak açılır.

İlköğretim (md. 22-25)

6-14 yaş; o yılın 31 Aralık'ında 72 ayını dolduranlar 1. sınıfa kaydedilir. Amaç: iyi vatandaş için temel bilgi-beceri ve millî ahlak; hayata ve üst öğrenime hazırlık. 4 yıl ilkokul + 4 yıl ortaokul (ve imam-hatip ortaokulu). Son ders yılının ikinci yarısında rehberlik servisi meslek tanıtımı yapar.

Ortaöğretim (md. 26-33)

İlköğretime dayalı dört yıllık zorunlu örgün veya yaygın öğrenim; genel, mesleki-teknik kurumlar ve mesleki eğitim merkezleri. Liseler ile MEM'lerden oluşur; nüfusu az yerlerde çok programlı lise. Öğrenim süresini MEB belirler. Zorunlu ortaöğretim 2012-2013'ten itibaren uygulanır.

Yükseköğretim (md. 34-39)

Ortaöğretime dayalı en az iki yıllık eğitim. Kurumlar: üniversite, fakülte, enstitü, yüksekokul, konservatuvar, meslek yüksekokulu, uygulama-araştırma merkezi. Yükseköğretim paralıdır (md. 38); giriş şartlarını YÖK, MEB ile iş birliği yaparak belirler.

  • Yöneltme (md. 30): İlköğretimde başlar, ortaöğretimde devam eder; yatay ve dikey geçiş şartlarını MEB düzenler.
  • İmam-hatip liseleri (md. 32): İmamlık, hatiplik, Kur'an kursu öğreticiliği gibi dinî hizmet elemanları için; hem mesleğe hem yükseköğretime hazırlar.
  • Güzel sanatlar (md. 33): Özel yetenekli çocuklar için ilköğretim ve ortaöğretim seviyesinde ayrı okullar açılabilir.
  • Seçmeli dersler (md. 25): Ortaokul ve liselerde Kur'an-ı Kerim ve Hz. Peygamberimizin hayatı isteğe bağlı seçmeli ders olarak okutulur.
  • Mesleki eğitim merkezi öğrencileri diploma için MEB'in belirlediği fark derslerini tamamlamak zorundadır (md. 26).

4 Yaygın Eğitim

md. 40: Yaygın eğitim, örgün eğitime hiç girmemiş, herhangi bir kademesinde bulunan ya da bu kademeden çıkmış vatandaşlara, örgün eğitimin yanında veya dışında şu imkânları sunar:

Öğrenme

① Okuma-yazma öğretmek, eksik eğitimi tamamlamak için sürekli eğitim ② çağın bilimsel, teknolojik, iktisadi, sosyal ve kültürel gelişmelerine uyum.

Kültür ve toplum

③ Millî kültür değerlerini koruyan, tanıtan eğitim ④ toplu yaşama, dayanışma, yardımlaşma, birlikte çalışma ve örgütlenme alışkanlığı.

Yaşam

⑤ Beslenme ve sağlıklı yaşama usulleri ⑥ boş zamanları iyi değerlendirme alışkanlığı.

Meslek

⑦ Kısa süreli ve kademeli eğitimle istihdama uygun meslek edindirme ⑧ çalışanların hizmet içinde gelişmesi.

  • md. 41: Yaygın eğitim örgün eğitimle birbirini tamamlayacak biçimde düzenlenir; genel ve mesleki-teknik olmak üzere iki temel bölümdür.
  • md. 42: Resmî, özel ve gönüllü kuruluşlar arasındaki koordinasyonu MEB sağlar. Genel yaygın eğitim programlarının düzenlenişi yönetmelikle, mesleki-teknik yaygın eğitimde koordinasyon esasları kanunla belirlenir.
Ezber: Yaygın eğitimin özel amaçları 8 maddedir. Hedef kitle: örgün eğitime hiç girmemiş · içinde bulunan · çıkmış vatandaşlar.

5 Öğretmenlik Mesleği ve Öğretmenin İzni

Dikkat: Öğretmenliği "özel bir ihtisas mesleği" olarak tanımlayan md. 43 ile öğretmenlerin nitelik ve seçimini düzenleyen md. 45, 3 Şubat 2022 tarihli 7354 sayılı Öğretmenlik Meslek Kanunu ile mülga oldu. 7354 sayılı Kanun da 10 Ekim 2024 tarihli 7528 sayılı Öğretmenlik Mesleği Kanunu ile yürürlükten kaldırıldı. Bugün öğretmenliğin tanımı, kariyer basamakları, Millî Eğitim Akademisi ve yönetici görevlendirme esasları 7528 sayılı Kanundadır.
Md.KonuHüküm
44Eğitim yüksekokuluMEB'e bağlı, öğretmen yetiştiren eğitim yüksekokulları Cumhurbaşkanı kararıyla kurulabilir.
46Bölge hizmetiÖğretmenlikte yurdun çeşitli bölgelerinde görev yapmak esastır; yer değiştirme esasları yönetmelikle.
47Uzman ve usta öğreticiÖrgün-yaygın kurumlarda ve hizmet içi kurslarda geçici veya sürekli görevlendirilebilir.
48Hizmet içi yetiştirmeÜst öğrenim için yaz ve akşam okulları açılır; kurs ve seminer düzenlenir. Bu belgelerin atama, yükselme ve nakilde nasıl değerlendirileceği yönetmelikle.
49Yurt içi-dışı yetişmeÜst öğrenim veya ihtisas için öğretmenler belli şartlarla aylıklı veya aylıksız izinli sayılabilir.
50Öğretmen konutlarıÖzellikle mahrumiyet bölgelerinde konut sağlanır; konutlar okul binasıyla birlikte planlanır.

Öğretmenlerin izin ve tatilleri — md. 50/A (2020, 7243 sayılı Kanunla eklendi)

İki ay izin

Öğretmenler yaz tatilinde aralıksız iki ay izinlidir; kalan tatilde yönetmelikle belirlenen meslekle ilgili çalışmalara katılır.

Rehberlik öğretmenleri

Tercih danışmanlığı, alan-ders seçimi, tanılama gibi işlerde izin ve tatilde de görevlendirilebilir; bu durumda izinleri bir aydan az olamaz.

Telafi

Salgın, afet, hava koşulları gibi nedenlerle eğitim iki haftadan fazla yapılamaz ve telafi ders yılında bitmezse MEB izinleri kısaltabilir; izin yine bir aydan az olamaz.

657'ye göre izin kullananlar

İkinci görev olarak yöneticilik verilenler, yüz yüze eğitim yapılmayan kurumlardakiler, Bakanlık merkez ve il/ilçe MEM'de görevlendirilenler 657 sayılı Kanunun 102 ve 103/1 maddelerine göre yıllık izin kullanır. Okul müdürleri ve müdür yardımcıları tatil aylarında okul işlerini düzenlemek şartıyla sırayla izin kullanır.

6 Okul Binaları, Eğitim Araç ve Gereçleri

Okul yapıları (md. 51)

Bina ve tesisler çevrenin ihtiyaçlarına ve programların özelliklerine göre MEB tarafından planlanır ve yaptırılır; her yıl bütçeye ödenek konur; vatandaş yardımları teşvik edilir. MEB'e tahsisli Hazine taşınmazlarının tahsisini kaldırmaya ve satışına Maliye (Hazine ve Maliye) Bakanı MEB ile mutabık kalarak yetkilidir.

Kapsam (md. 52)

Ders kitapları, öğretmen ve öğrenciye kaynak olacak basılı malzeme, millî eğitimin amaçlarına yararlı diğer eserler ve araç-gereçler.

MEB'in görevi (md. 53)

Araç-gereci sağlamak, geliştirmek, yenileştirmek, standartlaştırmak; kullanım süresini, telif haklarını ve ders kitabı fiyatlarını tespit etmek; paralı veya parasız sunmak.

Nasıl yapar? (md. 54)

① Hazırlamak, imal etmek, satın almak ② kişilere, komisyonlara ya da yarışmayla hazırlatmak ③ özel kesimin ürettiklerinden seçmek veya tavsiye etmek.

md. 55: MEB'in hazırlattığı kitap ve araçları hazırlayan, inceleyen ve redaksiyonunu yapanlara ücret ödenir; özel kesimin ders kitabı olarak gönderdiği eserler ücret karşılığı incelenir. Ders kitaplarının kabulü, uygunluk süresi, telif ve ücret esasları MEB yönetmeliğiyle düzenlenir.

7 Görev ve Sorumluluk, Son Hükümler

Md.KonuHüküm
56Yürütme, gözetim, denetimEğitim-öğretim hizmetinin Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden MEB sorumludur.
57YasaklıkAskeri maksatlarla açılan okullar hariç, bu Kanuna aykırı hiçbir eğitim faaliyetinde bulunulamaz.
58Okul açma yetkisiİlköğretim okulu, lise veya dengi okul MEB'in izni olmadan açılamaz. Okulların ve özel okulların derecelerini MEB belirler; askerî eğitim kurumlarının derece ve müfredatı MSB ile birlikte. Diğer bakanlıklara bağlı lise ve dengi okulların program ve yönetmelikleri o bakanlıkla birlikte yapılır, MEB onaylar; bu okullar MEB'in gözetim ve denetimine tabidir.
59Yurt dışı eğitimVatandaşların yurt dışında eğitim, öğrenim ve ihtisasıyla ilgili hizmetlerden (askerî öğrenciler hariç) MEB sorumludur.
60Kenar başlıklarıMadde kenar başlıkları kanun metnine dâhil değildir.
61Kaldırılan hükümler789 sayılı Maarif Teşkilatı Kanunu md. 3-4, 5429 sayılı ders kitapları kanunu, 222 sayılı Kanunun 69. maddesi vb. yürürlükten kalktı.
62YönetmeliklerKanundaki yönetmelikler MEB'ce en geç bir yıl içinde çıkarılır.
Ek 1Terim"Temel eğitim" terimi "ilköğretim" olarak değiştirildi (1983, 2842).
Önemli değişiklik kanunları: 2842 (1983: Atatürk milliyetçiliği, laiklik, demokrasi eğitimi maddeleri, "ilköğretim" terimi) · 4306 (1997: 8 yıllık kesintisiz eğitim, yöneltme) · 5917 (2009: eğitim kampüsü, okul-aile birliği) · 6287 (2012: 4+4+4, imam-hatip ortaokulu, zorunlu ortaöğretim) · 6764 (2016: mesleki eğitim merkezi) · 7180 (2019: 6-14 yaş, 72 ay) · 7243 (2020: md. 50/A izin) · 7354 (2022: md. 43 ve 45 mülga) · 7528 (2024: Öğretmenlik Mesleği Kanunu; 7354'ü kaldırdı).

★ 1739 Millî Eğitim Temel Kanunu — Sınavda En Vurucu Noktalar

Son tekrar listesi
  1. Kabul 14 Haziran 1973; genel amaçlar 3 bent: yurttaş, kişi ve meslek sahibi olarak yetiştirme.
  2. Özel amaçlar genel amaçlara ve temel ilkelere uygun belirlenir; temel ilke sayısı 14 (md. 4-17), sonuncusu her yerde eğitim.
  3. Genellik ve eşitlik ilkesine engellilik ibaresi 2014'te (6518) eklendi.
  4. Süreklilik: eğitimin hayat boyu devam etmesi · laiklik: din kültürü ve ahlak öğretimi ilköğretim ve liselerde zorunlu.
  5. Karma eğitim esastır; eğitimin türüne göre bazı okullar tek cinsiyete ayrılabilir. Okul-aile birliği → eğitim kampüsleri ve okul ile ailenin iş birliği ilkesi (5917).
  6. Sistem: örgün + yaygın. Okul öncesi isteğe bağlı; anaokulu, anasınıfı veya uygulama sınıfı olarak açılır.
  7. Mecburi çağ 6-14; ilköğretim 4 yıl ilkokul + 4 yıl ortaokul (6287); ortaöğretim 4 yıl zorunlu (6764), 2012-2013'ten itibaren.
  8. Gruplaştırma yoksa yatılı ilköğretim bölge okulu; dağınık yerlerde çok programlı lise.
  9. Yöneltme ilköğretimde başlar, ortaöğretimde sürer; imam-hatip hem mesleğe hem yükseköğrenime hazırlar.
  10. Yükseköğretim ortaöğretime dayalı en az 2 yıl; paralıdır (imkânı olmayan başarılılara burs/kredi).
  11. Yaygın eğitim: genel ve mesleki-teknik; koordinasyon MEB; lisans diploması vermek amaçlarından değildir.
  12. Öğretmenlikte yurdun çeşitli bölgelerinde görev esastır; mahrumiyet bölgesinde konut sağlanır.
  13. 50/A (7243, 2020): yaz tatilinde aralıksız 2 ay izin; rehberlik öğretmeni izni 1 aydan az olamaz; eğitim 2 haftadan fazla yapılamazsa izin kısaltılabilir (yine ≥1 ay).
  14. Okul yöneticiliği verilen öğretmen izni 657 md. 102-103'e göre; müdür ve yardımcıları sırayla izin kullanır.
  15. Okul, lise ve dengi okul MEB izni olmadan açılamaz; askerî okul müfredatı MSB ile birlikte; ders kitabı fiyatı ve telifini MEB belirler.
KanunGetirdiği
2842 (1983)Atatürk milliyetçiliği, demokrasi eğitimi, laiklik maddeleri
5917 (2009)Eğitim kampüsleri ve okul-aile iş birliği
6287 (2012)4+4 yapı, zorunlu ortaöğretim
6764 (2016)Mesleki eğitim merkezleri ortaöğretimde
7243 (2020)Öğretmen izinleri md. 50/A
Karıştırılanlar / soru tuzakları
  1. Okul öncesi isteğe bağlı; ortaöğretim zorunlu.
  2. Yükseköğretim paralı; ilköğretim Devlet okullarında parasız.
  3. 43 ve 45. maddeler mülga; öğretmenliği bugün 7528 düzenler.
📕
1739 Sayılı Kanun PDF’leri

Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar.

⬇ Konu anlatımı PDF💊 Hap bilgiler PDF
Sırada ne var? Konuları okuduktan sonra 1739 Sayılı Kanun Testleri’ne geçin: 20’şer soruluk testler, doğru cevabı her soruda ya da test sonunda görme seçeneği, yanlışlarınız için ayrı tekrar testi. İlk 2 test ücretsizdir.

👑 EB Akademi Pro

1.000 TL1 yıl · 1 Aralık’a kadar bu fiyat
  • İlk 2 test ücretsiz; 3. testten itibaren bütün testler Akademi Pro ile açılır.
  • 1 Aralık’a kadar bütün konu anlatımı PDF’leri eklenecek ve 5.000 soruluk havuz oluşacaktır.
  • Eğitim bilimleri, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, mevzuat (222, 657, 1739 sayılı kanunlar…) ve T.C. İnkılap Tarihi ayrı ayrı anlatım, PDF ve testlerle.
  • Akademi Pro, sitenin Öğretmen/İdareci Pro üyeliğinden ayrı bir üründür.

1 Aralık’tan sonra fiyat artacaktır.

Bu anlatım 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu’nun mevzuat.gov.tr’deki güncel metni esas alınarak EB Akademi ekibince hazırlanmıştır. Madde numaraları Kanun metnine göredir.