1739 Sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu Konu Anlatımı
1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu madde madde: genel amaçlar, 14 temel ilke, sistemin yapısı, yaygın eğitim, öğretmenlik ve izinler (md. 50/A), okul binaları, araç-gereç ve MEB’in sorumluluğu. Mülga ve taşınan maddeler işaretlendi.
Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar — sayfanın en altında da var.
1 Kanunun Kimliği, Kapsamı ve Genel Amaçlar
Genel amaçlar (md. 2) — Türk Milletinin bütün fertlerini…
Atatürk inkılap ve ilkelerine ve Anayasadaki Atatürk milliyetçiliğine bağlı; millî, ahlaki, insani, manevi ve kültürel değerleri benimseyen; ailesini, vatanını, milletini seven; demokratik, laik ve sosyal hukuk Devleti olan Türkiye Cumhuriyetine karşı görevlerini bilen ve davranışa dönüştürmüş yurttaşlar.
Beden, zihin, ahlak, ruh ve duygu bakımından dengeli ve sağlıklı kişilik; hür ve bilimsel düşünme gücü, geniş dünya görüşü; insan haklarına saygılı, yapıcı, yaratıcı ve verimli kişiler.
İlgi, istidat ve kabiliyetlerini geliştirerek hayata hazırlamak; kendilerini mutlu kılacak ve toplumun mutluluğuna katkıda bulunacak bir meslek sahibi yapmak.
Özel amaçlar (md. 3): Çeşitli derece ve türdeki eğitim kurumlarının özel amaçları, genel amaçlara ve temel ilkelere uygun olarak tespit edilir.
2 Türk Millî Eğitiminin 14 Temel İlkesi
| Md. | İlke | Özü |
|---|---|---|
| 4 | Genellik ve eşitlik | Eğitim kurumları dil, ırk, cinsiyet, engellilik ve din ayrımı gözetilmeksizin herkese açıktır; kişiye, aileye, zümreye, sınıfa imtiyaz tanınamaz. ("engellilik" 2014'te eklendi.) |
| 5 | Ferdin ve toplumun ihtiyaçları | Hizmet vatandaşların istek ve kabiliyetleri ile toplumun ihtiyaçlarına göre düzenlenir. |
| 6 | Yöneltme | Fertler ilgi, istidat ve kabiliyetlerine göre programlara/okullara yöneltilir; rehberlik ve objektif ölçme-değerlendirmeden yararlanılır; ortaöğretime hazırlık sınıfı konabilir. |
| 7 | Eğitim hakkı | İlköğretim görmek her Türk vatandaşının hakkıdır; sonraki kurumlardan ilgi ve kabiliyet ölçüsünde yararlanılır. |
| 8 | Fırsat ve imkân eşitliği | Kadın-erkek herkese fırsat eşitliği; yoksul başarılı öğrenciye parasız yatılılık, burs, kredi; özel eğitime ve korunmaya muhtaç çocuklar için özel tedbir. |
| 9 | Süreklilik | Genel ve mesleki eğitimin hayat boyu sürmesi esastır; yetişkinlerin sürekli eğitimi de bir eğitim görevidir. |
| 10 | Atatürk inkılap ve ilkeleri ve Atatürk milliyetçiliği | Bütün programlarda temel alınır; Türk dilinin özellikleri bozulmadan öğretilmesi — Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu ile iş birliği. |
| 11 | Demokrasi eğitimi | Demokrasi bilinci kazandırılır; ancak okullarda Atatürk milliyetçiliğine aykırı siyasi ve ideolojik telkine ve günlük siyasi tartışmalara meydan verilmez. |
| 12 | Laiklik | Laiklik esastır; Din kültürü ve ahlak bilgisi ilköğretim ve lise-dengi okullarda zorunlu dersler arasındadır. |
| 13 | Bilimsellik | Programlar, metotlar ve araçlar bilimsel ve teknolojik esaslara göre sürekli geliştirilir; verimlilik bilimsel araştırmaya dayanır. |
| 14 | Planlılık | Eğitim-insangücü-istihdam ilişkisi gözetilir; mesleki ve teknik eğitime ağırlık verilir; okul standartları önceden belirlenir. |
| 15 | Karma eğitim | Kız ve erkek karma eğitim esastır; eğitimin türüne göre bazı okullar yalnız kız veya yalnız erkek öğrenciye ayrılabilir. |
| 16 | Eğitim kampüsleri ve okul ile ailenin iş birliği | Kampüs yönetimi kurulabilir; okullarda okul-aile birliği kurulur; veliler bağışa zorlanamaz. |
| 17 | Her yerde eğitim | Amaçlar okulda, evde, çevrede, iş yerinde, her yerde gerçekleştirilmeye çalışılır; her kuruluşun eğitim faaliyeti MEB denetimine tabidir. |
Aynî ve nakdî bağış kabul eder; sosyal-kültürel etkinlik ve kampanya düzenler; kantin, salon, açık alan işletir ya da işlettirir. Yönetmeliği Maliye ve MEB ortak hazırlar. Gelirler bankada özel hesapta tutulur; damga vergisi ve harçtan muaf, bağışlar veraset ve intikal vergisinden müstesnadır. İl MEM gerektiğinde ihaleleri birlik adına yapabilir.
Aynı alanda birden fazla örgün/yaygın kurum varsa kampüs ve kampüs yönetimi kurulabilir; ortak alan, kantin, salon gelirleri kampüsün ortak giderlerinde kullanılır.
3 Sistemin Genel Yapısı: Örgün ve Yaygın Eğitim
Mecburi çağa gelmemiş çocuklar; isteğe bağlıdır. Amaçlar: beden, zihin, duygu gelişimi ve iyi alışkanlık · ilköğretime hazırlık · elverişsiz çevreden gelen çocuklara ortak yetişme ortamı · Türkçeyi doğru ve güzel konuşma. Bağımsız anaokulu, ilköğretim okuluna bağlı anasınıfı ya da uygulama sınıfı olarak açılır.
6-14 yaş; o yılın 31 Aralık'ında 72 ayını dolduranlar 1. sınıfa kaydedilir. Amaç: iyi vatandaş için temel bilgi-beceri ve millî ahlak; hayata ve üst öğrenime hazırlık. 4 yıl ilkokul + 4 yıl ortaokul (ve imam-hatip ortaokulu). Son ders yılının ikinci yarısında rehberlik servisi meslek tanıtımı yapar.
İlköğretime dayalı dört yıllık zorunlu örgün veya yaygın öğrenim; genel, mesleki-teknik kurumlar ve mesleki eğitim merkezleri. Liseler ile MEM'lerden oluşur; nüfusu az yerlerde çok programlı lise. Öğrenim süresini MEB belirler. Zorunlu ortaöğretim 2012-2013'ten itibaren uygulanır.
Ortaöğretime dayalı en az iki yıllık eğitim. Kurumlar: üniversite, fakülte, enstitü, yüksekokul, konservatuvar, meslek yüksekokulu, uygulama-araştırma merkezi. Yükseköğretim paralıdır (md. 38); giriş şartlarını YÖK, MEB ile iş birliği yaparak belirler.
- Yöneltme (md. 30): İlköğretimde başlar, ortaöğretimde devam eder; yatay ve dikey geçiş şartlarını MEB düzenler.
- İmam-hatip liseleri (md. 32): İmamlık, hatiplik, Kur'an kursu öğreticiliği gibi dinî hizmet elemanları için; hem mesleğe hem yükseköğretime hazırlar.
- Güzel sanatlar (md. 33): Özel yetenekli çocuklar için ilköğretim ve ortaöğretim seviyesinde ayrı okullar açılabilir.
- Seçmeli dersler (md. 25): Ortaokul ve liselerde Kur'an-ı Kerim ve Hz. Peygamberimizin hayatı isteğe bağlı seçmeli ders olarak okutulur.
- Mesleki eğitim merkezi öğrencileri diploma için MEB'in belirlediği fark derslerini tamamlamak zorundadır (md. 26).
4 Yaygın Eğitim
md. 40: Yaygın eğitim, örgün eğitime hiç girmemiş, herhangi bir kademesinde bulunan ya da bu kademeden çıkmış vatandaşlara, örgün eğitimin yanında veya dışında şu imkânları sunar:
① Okuma-yazma öğretmek, eksik eğitimi tamamlamak için sürekli eğitim ② çağın bilimsel, teknolojik, iktisadi, sosyal ve kültürel gelişmelerine uyum.
③ Millî kültür değerlerini koruyan, tanıtan eğitim ④ toplu yaşama, dayanışma, yardımlaşma, birlikte çalışma ve örgütlenme alışkanlığı.
⑤ Beslenme ve sağlıklı yaşama usulleri ⑥ boş zamanları iyi değerlendirme alışkanlığı.
⑦ Kısa süreli ve kademeli eğitimle istihdama uygun meslek edindirme ⑧ çalışanların hizmet içinde gelişmesi.
- md. 41: Yaygın eğitim örgün eğitimle birbirini tamamlayacak biçimde düzenlenir; genel ve mesleki-teknik olmak üzere iki temel bölümdür.
- md. 42: Resmî, özel ve gönüllü kuruluşlar arasındaki koordinasyonu MEB sağlar. Genel yaygın eğitim programlarının düzenlenişi yönetmelikle, mesleki-teknik yaygın eğitimde koordinasyon esasları kanunla belirlenir.
5 Öğretmenlik Mesleği ve Öğretmenin İzni
| Md. | Konu | Hüküm |
|---|---|---|
| 44 | Eğitim yüksekokulu | MEB'e bağlı, öğretmen yetiştiren eğitim yüksekokulları Cumhurbaşkanı kararıyla kurulabilir. |
| 46 | Bölge hizmeti | Öğretmenlikte yurdun çeşitli bölgelerinde görev yapmak esastır; yer değiştirme esasları yönetmelikle. |
| 47 | Uzman ve usta öğretici | Örgün-yaygın kurumlarda ve hizmet içi kurslarda geçici veya sürekli görevlendirilebilir. |
| 48 | Hizmet içi yetiştirme | Üst öğrenim için yaz ve akşam okulları açılır; kurs ve seminer düzenlenir. Bu belgelerin atama, yükselme ve nakilde nasıl değerlendirileceği yönetmelikle. |
| 49 | Yurt içi-dışı yetişme | Üst öğrenim veya ihtisas için öğretmenler belli şartlarla aylıklı veya aylıksız izinli sayılabilir. |
| 50 | Öğretmen konutları | Özellikle mahrumiyet bölgelerinde konut sağlanır; konutlar okul binasıyla birlikte planlanır. |
Öğretmenlerin izin ve tatilleri — md. 50/A (2020, 7243 sayılı Kanunla eklendi)
Öğretmenler yaz tatilinde aralıksız iki ay izinlidir; kalan tatilde yönetmelikle belirlenen meslekle ilgili çalışmalara katılır.
Tercih danışmanlığı, alan-ders seçimi, tanılama gibi işlerde izin ve tatilde de görevlendirilebilir; bu durumda izinleri bir aydan az olamaz.
Salgın, afet, hava koşulları gibi nedenlerle eğitim iki haftadan fazla yapılamaz ve telafi ders yılında bitmezse MEB izinleri kısaltabilir; izin yine bir aydan az olamaz.
İkinci görev olarak yöneticilik verilenler, yüz yüze eğitim yapılmayan kurumlardakiler, Bakanlık merkez ve il/ilçe MEM'de görevlendirilenler 657 sayılı Kanunun 102 ve 103/1 maddelerine göre yıllık izin kullanır. Okul müdürleri ve müdür yardımcıları tatil aylarında okul işlerini düzenlemek şartıyla sırayla izin kullanır.
6 Okul Binaları, Eğitim Araç ve Gereçleri
Bina ve tesisler çevrenin ihtiyaçlarına ve programların özelliklerine göre MEB tarafından planlanır ve yaptırılır; her yıl bütçeye ödenek konur; vatandaş yardımları teşvik edilir. MEB'e tahsisli Hazine taşınmazlarının tahsisini kaldırmaya ve satışına Maliye (Hazine ve Maliye) Bakanı MEB ile mutabık kalarak yetkilidir.
Ders kitapları, öğretmen ve öğrenciye kaynak olacak basılı malzeme, millî eğitimin amaçlarına yararlı diğer eserler ve araç-gereçler.
Araç-gereci sağlamak, geliştirmek, yenileştirmek, standartlaştırmak; kullanım süresini, telif haklarını ve ders kitabı fiyatlarını tespit etmek; paralı veya parasız sunmak.
① Hazırlamak, imal etmek, satın almak ② kişilere, komisyonlara ya da yarışmayla hazırlatmak ③ özel kesimin ürettiklerinden seçmek veya tavsiye etmek.
md. 55: MEB'in hazırlattığı kitap ve araçları hazırlayan, inceleyen ve redaksiyonunu yapanlara ücret ödenir; özel kesimin ders kitabı olarak gönderdiği eserler ücret karşılığı incelenir. Ders kitaplarının kabulü, uygunluk süresi, telif ve ücret esasları MEB yönetmeliğiyle düzenlenir.
7 Görev ve Sorumluluk, Son Hükümler
| Md. | Konu | Hüküm |
|---|---|---|
| 56 | Yürütme, gözetim, denetim | Eğitim-öğretim hizmetinin Devlet adına yürütülmesinden, gözetim ve denetiminden MEB sorumludur. |
| 57 | Yasaklık | Askeri maksatlarla açılan okullar hariç, bu Kanuna aykırı hiçbir eğitim faaliyetinde bulunulamaz. |
| 58 | Okul açma yetkisi | İlköğretim okulu, lise veya dengi okul MEB'in izni olmadan açılamaz. Okulların ve özel okulların derecelerini MEB belirler; askerî eğitim kurumlarının derece ve müfredatı MSB ile birlikte. Diğer bakanlıklara bağlı lise ve dengi okulların program ve yönetmelikleri o bakanlıkla birlikte yapılır, MEB onaylar; bu okullar MEB'in gözetim ve denetimine tabidir. |
| 59 | Yurt dışı eğitim | Vatandaşların yurt dışında eğitim, öğrenim ve ihtisasıyla ilgili hizmetlerden (askerî öğrenciler hariç) MEB sorumludur. |
| 60 | Kenar başlıkları | Madde kenar başlıkları kanun metnine dâhil değildir. |
| 61 | Kaldırılan hükümler | 789 sayılı Maarif Teşkilatı Kanunu md. 3-4, 5429 sayılı ders kitapları kanunu, 222 sayılı Kanunun 69. maddesi vb. yürürlükten kalktı. |
| 62 | Yönetmelikler | Kanundaki yönetmelikler MEB'ce en geç bir yıl içinde çıkarılır. |
| Ek 1 | Terim | "Temel eğitim" terimi "ilköğretim" olarak değiştirildi (1983, 2842). |
★ 1739 Millî Eğitim Temel Kanunu — Sınavda En Vurucu Noktalar
- Kabul 14 Haziran 1973; genel amaçlar 3 bent: yurttaş, kişi ve meslek sahibi olarak yetiştirme.
- Özel amaçlar genel amaçlara ve temel ilkelere uygun belirlenir; temel ilke sayısı 14 (md. 4-17), sonuncusu her yerde eğitim.
- Genellik ve eşitlik ilkesine engellilik ibaresi 2014'te (6518) eklendi.
- Süreklilik: eğitimin hayat boyu devam etmesi · laiklik: din kültürü ve ahlak öğretimi ilköğretim ve liselerde zorunlu.
- Karma eğitim esastır; eğitimin türüne göre bazı okullar tek cinsiyete ayrılabilir. Okul-aile birliği → eğitim kampüsleri ve okul ile ailenin iş birliği ilkesi (5917).
- Sistem: örgün + yaygın. Okul öncesi isteğe bağlı; anaokulu, anasınıfı veya uygulama sınıfı olarak açılır.
- Mecburi çağ 6-14; ilköğretim 4 yıl ilkokul + 4 yıl ortaokul (6287); ortaöğretim 4 yıl zorunlu (6764), 2012-2013'ten itibaren.
- Gruplaştırma yoksa yatılı ilköğretim bölge okulu; dağınık yerlerde çok programlı lise.
- Yöneltme ilköğretimde başlar, ortaöğretimde sürer; imam-hatip hem mesleğe hem yükseköğrenime hazırlar.
- Yükseköğretim ortaöğretime dayalı en az 2 yıl; paralıdır (imkânı olmayan başarılılara burs/kredi).
- Yaygın eğitim: genel ve mesleki-teknik; koordinasyon MEB; lisans diploması vermek amaçlarından değildir.
- Öğretmenlikte yurdun çeşitli bölgelerinde görev esastır; mahrumiyet bölgesinde konut sağlanır.
- 50/A (7243, 2020): yaz tatilinde aralıksız 2 ay izin; rehberlik öğretmeni izni 1 aydan az olamaz; eğitim 2 haftadan fazla yapılamazsa izin kısaltılabilir (yine ≥1 ay).
- Okul yöneticiliği verilen öğretmen izni 657 md. 102-103'e göre; müdür ve yardımcıları sırayla izin kullanır.
- Okul, lise ve dengi okul MEB izni olmadan açılamaz; askerî okul müfredatı MSB ile birlikte; ders kitabı fiyatı ve telifini MEB belirler.
| Kanun | Getirdiği |
|---|---|
| 2842 (1983) | Atatürk milliyetçiliği, demokrasi eğitimi, laiklik maddeleri |
| 5917 (2009) | Eğitim kampüsleri ve okul-aile iş birliği |
| 6287 (2012) | 4+4 yapı, zorunlu ortaöğretim |
| 6764 (2016) | Mesleki eğitim merkezleri ortaöğretimde |
| 7243 (2020) | Öğretmen izinleri md. 50/A |
- Okul öncesi isteğe bağlı; ortaöğretim zorunlu.
- Yükseköğretim paralı; ilköğretim Devlet okullarında parasız.
- 43 ve 45. maddeler mülga; öğretmenliği bugün 7528 düzenler.
Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar.
👑 EB Akademi Pro
- İlk 2 test ücretsiz; 3. testten itibaren bütün testler Akademi Pro ile açılır.
- 1 Aralık’a kadar bütün konu anlatımı PDF’leri eklenecek ve 5.000 soruluk havuz oluşacaktır.
- Eğitim bilimleri, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, mevzuat (222, 657, 1739 sayılı kanunlar…) ve T.C. İnkılap Tarihi ayrı ayrı anlatım, PDF ve testlerle.
- Akademi Pro, sitenin Öğretmen/İdareci Pro üyeliğinden ayrı bir üründür.
1 Aralık’tan sonra fiyat artacaktır.
Bu anlatım 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu’nun mevzuat.gov.tr’deki güncel metni esas alınarak EB Akademi ekibince hazırlanmıştır. Madde numaraları Kanun metnine göredir.