T.C. Anayasası Konu Anlatımı
T.C. Anayasası: eğitim hakkı, temel haklar, kamu görevlileri, yasama-yürütme-yargı ve sayılar — güncel metinden.
Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar — sayfanın en altında da var.
1 Genel Esaslar (md. 1-11)
| Madde | Hüküm |
|---|---|
| 3 | Devlet ülkesi ve milletiyle bölünmez bir bütündür. Dili Türkçe, bayrağı beyaz ay yıldızlı al bayrak, millî marşı İstiklal Marşı, başkenti Ankara. |
| 4 | Değiştirilemeyecek hükümler: md. 1 (Cumhuriyet), md. 2 (nitelikler) ve md. 3 değiştirilemez, değiştirilmesi teklif edilemez. |
| 5 | Devletin temel amaç ve görevleri: bağımsızlık ve bütünlük, Cumhuriyet ve demokrasiyi korumak, refah ve huzur; temel hakları sınırlayan engelleri kaldırmak |
| 6 | Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir; yetkili organlar eliyle kullanılır; hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. |
| 7-8-9 | Yasama TBMM’nindir ve devredilemez · yürütme Cumhurbaşkanınca kullanılır · yargı bağımsız ve tarafsız mahkemelerce |
| 10 | Kanun önünde eşitlik: dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, din, mezhep ayrımı yok; kadın-erkek eşit; çocuklar, yaşlılar, engelliler, şehit dul ve yetimleri, malul ve gaziler için tedbirler eşitliğe aykırı sayılmaz; hiçbir kişiye, aileye, zümreye imtiyaz tanınamaz. |
| 11 | Anayasa hükümleri yasama, yürütme ve yargı organlarını, idareyi, kuruluş ve kişileri bağlar; kanunlar Anayasaya aykırı olamaz. |
2 Temel Hak ve Hürriyetler (md. 12-40)
Herkes kişiliğine bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir; bunlar kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da içerir.
Özlerine dokunulmaksızın, yalnızca Anayasanın ilgili maddesindeki sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir; demokratik toplum düzeni, laik Cumhuriyetin gerekleri ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.
Savaş, seferberlik veya olağanüstü hâllerde kısmen ya da tamamen durdurulabilir. Yine de yaşama hakkına (savaş hukukuna uygun ölümler hariç), maddi-manevi bütünlüğe dokunulamaz; kimse din, vicdan, düşünce açıklamaya zorlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez.
| Kişi hakkı | Hatırlanacak süre / kural |
|---|---|
| Kişi hürriyeti ve güvenliği (md. 19) | Yakalanan ya da tutuklanan, en yakın mahkemeye gönderilme süresi hariç en geç 48 saat, toplu suçlarda en çok 4 gün içinde hâkim önüne çıkarılır. Yakınlarına derhal bildirilir. |
| Diğer kişi hakları | Kişi dokunulmazlığı, zorla çalıştırma yasağı, özel hayatın gizliliği, konut dokunulmazlığı, haberleşme hürriyeti, yerleşme ve seyahat, din ve vicdan, düşünce ve kanaat, bilim ve sanat, basın, toplantı hakları, mülkiyet, hak arama hürriyeti |
3 Eğitim Hakkı ve Sosyal Haklar (md. 41-65)
| Md. 42’nin hükmü | İçerik |
|---|---|
| Esas | Eğitim ve öğretim Atatürk ilkeleri ve inkılapları doğrultusunda, çağdaş bilim ve eğitim esaslarına göre, Devletin gözetim ve denetimi altında yapılır; bu esaslara aykırı eğitim yerleri açılamaz. |
| Sadakat | Eğitim ve öğretim hürriyeti Anayasaya sadakat borcunu ortadan kaldırmaz. |
| Zorunluluk | İlköğretim kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve Devlet okullarında parasızdır. |
| Özel okullar | Özel ilk ve orta dereceli okulların esasları, Devlet okullarıyla erişilmek istenen seviyeye uygun olarak kanunla düzenlenir. |
| Destek | Maddi imkândan yoksun başarılı öğrencilere burs ve diğer yardımlar; özel eğitime ihtiyacı olanları topluma yararlı kılacak tedbirler |
| Faaliyet | Eğitim kurumlarında yalnız eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme faaliyetleri yürütülür; bunlar engellenemez. |
| Dil | Türkçeden başka hiçbir dil, Türk vatandaşlarına ana dilleri olarak okutulamaz ve öğretilemez; yabancı diller ve yabancı dille eğitim yapan okulların esasları kanunla düzenlenir. |
Çalışanlar ve işverenler önceden izin almaksızın sendika kurma, serbestçe üye olma ve çekilme hakkına sahiptir; kimse üye olmaya ya da ayrılmaya zorlanamaz. İşçi niteliği taşımayan kamu görevlilerinin hakları hizmetin niteliğine göre kanunla düzenlenir.
Memurlar ve diğer kamu görevlileri toplu sözleşme yapma hakkına sahiptir. Uyuşmazlıkta Kamu Görevlileri Hakem Kuruluna başvurulabilir; kararları kesindir ve toplu sözleşme hükmündedir.
4 Siyasi Haklar ve Ödevler (md. 66-74)
| Madde | Hüküm |
|---|---|
| 67 Seçme | On sekiz yaşını dolduran her Türk vatandaşı seçme ve halkoylamasına katılma hakkına sahiptir. Seçimler serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım ve döküm esaslarına göre, yargı yönetim ve denetimi altında yapılır. |
| 70 Kamu hizmetine girme | Her Türk kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir; hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemez. |
| 71 Mal bildirimi | Kamu hizmetine girenlerin mal bildirimi ve tekrarlanma süreleri kanunla düzenlenir; yasama ve yürütme organlarında görev alanlar istisna edilemez. |
| 72 Vatan hizmeti | Her Türkün hakkı ve ödevidir. |
| 73 Vergi | Herkes mali gücüne göre vergi öder; vergi kanunla konulur. Muaflık, istisna, indirim ve oranlarda kanunun sınırları içinde değişiklik yetkisi Cumhurbaşkanına verilebilir. |
| 74 Dilekçe | Vatandaşlar ve karşılıklılık esasıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar, yetkili makamlara ve TBMM’ye yazıyla başvurabilir; bilgi edinme ve Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurma hakkı. |
5 Yasama ve Yürütme
| Konu | Kural |
|---|---|
| TBMM (md. 75-77) | 600 milletvekili · 18 yaşını dolduran her Türk milletvekili seçilebilir · TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri beş yılda bir aynı günde |
| Ara seçim (md. 78) | Her dönem bir kez; genel seçimden 30 ay geçmedikçe yapılamaz (boşalma üye tamsayısının %5’ine ulaşırsa 3 ay içinde); genel seçime bir yıl kala yapılamaz |
| TBMM görevleri (md. 87) | Kanun koyma-değiştirme-kaldırma, bütçe ve kesinhesap, para basma ve savaş ilanı, andlaşmaları uygun bulma; üye tamsayısının beşte üçüyle genel ve özel af |
| Kanunların yayımı (md. 89) | Cumhurbaşkanı 15 gün içinde yayımlar ya da gerekçesiyle geri gönderir (bütçe kanunları hariç). TBMM üye tamsayısının salt çoğunluğuyla aynen kabul ederse yayımlanır. |
| Cumhurbaşkanı (md. 101) | 40 yaşını doldurmuş, yükseköğrenim yapmış, milletvekili seçilme yeterliliğine sahip Türk vatandaşları arasından halk tarafından seçilir; görev süresi 5 yıl, en fazla iki defa. Aday gösterme: parti grupları, son seçimde en az %5 oy alan partiler, en az 100.000 seçmen. |
| Cumhurbaşkanlığı kararnamesi (md. 104) | Yürütme yetkisine ilişkin konularda çıkarılır. Temel haklar, kişi hakları ve siyasi haklar CBK ile düzenlenemez; münhasıran kanunla düzenlenecek ve kanunda açıkça düzenlenen konularda çıkarılamaz. Kanunla çelişirse kanun uygulanır; TBMM aynı konuda kanun çıkarırsa CBK hükümsüz olur. |
| Boşalma (md. 106) | Cumhurbaşkanlığı boşalırsa 45 gün içinde seçim; yenisi seçilene kadar Cumhurbaşkanı yardımcısı vekâlet eder. |
| Olağanüstü hal (md. 119) | Cumhurbaşkanı en fazla 6 ay için ilan eder; karar aynı gün Resmî Gazetede yayımlanır ve TBMM onayına sunulur; TBMM her defasında en fazla 4 ay uzatabilir (savaşta bu sınır yok). |
6 İdare ve Kamu Görevlileri (md. 123-137)
| Madde | Hüküm |
|---|---|
| 123 | İdare kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir; merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır. Kamu tüzelkişiliği kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur. |
| 124 | Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri kanunların ve CBK’ların uygulanmasını sağlamak için yönetmelik çıkarabilir. |
| 125 | İdarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolu açıktır; idare kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür. |
| 126 | Merkezî idare: iller ve diğer kademeli bölümler; illerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır; birden çok ili kapsayan merkezî teşkilat kurulabilir. |
| 127 | Mahallî idareler: il, belediye, köy; karar organları seçmenlerce seçilir; seçimleri beş yılda bir. Merkezî idarenin mahallî idareler üzerinde idari vesayet yetkisi vardır. |
| 128 | Kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür. Nitelikleri, atanmaları, hakları, aylıkları ve özlük işleri kanunla düzenlenir; mali ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır. |
| 129 | Memurlar Anayasa ve kanunlara sadık kalmakla yükümlüdür. Savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez; disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz. Kusurdan doğan tazminat davaları, kendilerine rücu edilmek kaydıyla ancak idare aleyhine açılır. Ceza kovuşturması, kanundaki istisnalar dışında idari merciin iznine bağlıdır. |
| 130-131 | Üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur; vakıflar kazanç amacı gütmeden yükseköğretim kurumu kurabilir. Yükseköğretim Kurulu üyeleri Cumhurbaşkanınca atanır/seçilir. |
| 137 | Kanunsuz emir: üstten alınan emri yönetmelik, CBK, kanun veya Anayasaya aykırı gören yerine getirmez ve aykırılığı emri verene bildirir. Üst emrinde ısrar eder ve yazıyla yenilerse emir yerine getirilir; yerine getiren sorumlu olmaz. Konusu suç teşkil eden emir hiçbir suretle yerine getirilmez; getiren sorumluluktan kurtulamaz. |
7 Anayasa Mahkemesi, İnkılap Kanunları ve Anayasa Değişikliği
15 üye; TBMM 3 üye (2’si Sayıştay, 1’i baro adayları arasından), Cumhurbaşkanı 12 üye seçer. Üyeler 12 yıl için seçilir; bir kimse iki defa seçilemez. Kanunları, CBK’ları ve TBMM İçtüzüğünü şekil ve esas bakımından denetler, bireysel başvuruları karara bağlar; Anayasa değişikliklerini yalnız şekil bakımından denetler. OHAL ve savaşta çıkarılan CBK’lara karşı dava açılamaz.
Anayasanın hiçbir hükmü inkılap kanunlarının Anayasaya aykırı olduğu şeklinde yorumlanamaz: 430 Tevhid-i Tedrisat, 671 Şapka, 677 Tekke ve Zaviyeler, medeni nikâh (743), 1288 uluslararası rakamlar, 1353 Türk Harfleri, 2590 lakap ve unvanların kaldırılması, 2596 bazı kisvelerin giyilemeyeceği.
Teklif: üye tamsayısının en az üçte biri, yazıyla. Genel Kurulda iki defa görüşülür. Kabul: üye tamsayısının beşte üçü, gizli oy. 3/5 ile 2/3 arası kabul edilen değişiklik halkoyuna sunulur; 2/3 ve üzeri kabulde Cumhurbaşkanı doğrudan halkoyuna sunabilir.
★ T.C. Anayasası — Sınavda En Vurucu Noktalar
- Devletin şekli Cumhuriyet (md. 1); nitelikleri: demokratik, laik, sosyal hukuk devleti, Atatürk milliyetçiliğine bağlı (md. 2).
- Egemenlik kayıtsız şartsız Milletindir; yasama yetkisi TBMM'nindir ve devredilemez; yargı yetkisi bağımsız ve tarafsız mahkemelerindir.
- Anayasa hükümleri bağlayıcı ve üstün; kanunlar Anayasaya aykırı olamaz (md. 11).
- Temel haklar kişiliğe bağlı, dokunulmaz, devredilmez, vazgeçilmez; sınırlama ölçülülük ilkesine aykırı olamaz (md. 13).
- Yakalanan veya tutuklananın durumu yakınlarına derhâl bildirilir (md. 19).
- Md. 42: öğrenim hakkının kapsamı kanunla; eğitim Devletin gözetim ve denetiminde; özel okullar Devlet okullarıyla erişilmek istenen seviyeye uygun kanunla; maddi imkânı olmayan başarılı öğrenciye burs.
- Sendika kurma önceden izin almaksızın (md. 51); memurların toplu sözleşme hakkı md. 53 (2010).
- Seçme yaşı 18, milletvekili seçilme yaşı 18; seçimler yargı yönetim ve denetiminde; kamu hizmetine girme her Türk'ün hakkı; yasama-yürütmede görevliler mal bildiriminden istisna edilemez.
- TBMM 600 milletvekili; TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri 5 yılda bir aynı gün; ara seçim için genel seçimden 30 ay geçmeli, genel seçime 1 yıl kala yapılmaz.
- Af ilanı üye tamsayısının beşte üçü; Cumhurbaşkanı kanunu 15 günde yayımlar; geri gönderilen kanun salt çoğunlukla aynen kabul edilirse yayımlanır; bütçe kanunları geri gönderilemez.
- Cumhurbaşkanı: 40 yaş, yükseköğrenim, milletvekili seçilme yeterliği; görev 5 yıl, en çok iki defa; aday gösterme: %5 oy alan parti veya 100.000 seçmen.
- CB kararnamesi yalnız yürütme yetkisine ilişkin konularda; kanunla çelişirse kanun uygulanır; aynı konuda kanun çıkarsa kararname hükümsüz. Boşalmada 45 günde seçim, CB yardımcısı vekâlet eder.
- OHAL en çok 6 ay; karar aynı gün TBMM onayına; uzatma her defasında en çok 4 ay.
- İdare merkezden ve yerinden yönetim; kamu tüzelkişiliği kanun veya CB kararnamesiyle; iller yetki genişliği; mahallî idarelere idari vesayet; seçimleri 5 yılda bir.
- Md. 128-129: memurların aylık ve özlük işleri kanunla; savunmasız disiplin cezası verilemez; disiplin kararları yargı denetimi dışında bırakılamaz; tazminat davası idare aleyhine, rücu saklı.
- Md. 137: kanunsuz emir yazıyla yenilenirse yerine getirilir, getiren sorumlu olmaz; konusu suç olan emir hiçbir surette yerine getirilmez.
- AYM 15 üye, 12 yıl; Anayasa değişikliklerini yalnız şekil bakımından denetler; OHAL ve savaşta çıkarılan CB kararnamelerine iptal davası açılamaz.
- Md. 174 inkılap kanunları: 430 Tevhid-i Tedrisat, 1353 Türk Harfleri vb. (Soyadı Kanunu listede yok).
- Değişiklik teklifi üye tamsayısının üçte biri; iki defa görüşülür; kabul beşte üç, gizli oy; 3/5-2/3 arası halkoyuna gider, 2/3 ve üstünü Cumhurbaşkanı isterse halkoyuna sunar.
| Sayı | Ne? |
|---|---|
| 600 / 18 | Milletvekili sayısı / seçilme yaşı |
| 5 yıl | Seçim dönemi, CB görevi, mahallî seçim |
| 15 / 12 | AYM üyesi / görev yılı |
| 6 ay + 4 ay | OHAL / her uzatma |
| 1/3 · 3/5 · 2/3 | Anayasa değişikliği teklif / kabul / doğrudan yayım eşiği |
- Geri gönderilen kanunu aynen kabul için salt çoğunluk yeter (2/3 değil).
- Kanunsuz emirde suç teşkil eden emir yazılı yenilense de yapılmaz.
- AYM Anayasa değişikliğini esastan denetleyemez.
Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar.
👑 EB Akademi Pro
- İlk 2 test ücretsiz; 3. testten itibaren bütün testler Akademi Pro ile açılır.
- 1 Aralık’a kadar bütün konu anlatımı PDF’leri eklenecek ve 5.000 soruluk havuz oluşacaktır.
- Eğitim bilimleri, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, mevzuat (222, 657, 1739 sayılı kanunlar…) ve T.C. İnkılap Tarihi ayrı ayrı anlatım, PDF ve testlerle.
- Akademi Pro, sitenin Öğretmen/İdareci Pro üyeliğinden ayrı bir üründür.
1 Aralık’tan sonra fiyat artacaktır.
Bu anlatım 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın mevzuat.gov.tr’deki güncel metni (2017 değişiklikleri dâhil) esas alınarak EB Akademi ekibince hazırlanmıştır.