EB Akademi · EKYS Hazırlık · Mevzuat

222 Sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu Konu Anlatımı

222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu madde madde: mecburi öğrenim çağı, okul türleri, kayıt-kabul, devam ve izin, idari para cezaları, okul arazisi ve ilköğretimin gelirleri. Yürürlükten kalkan hükümler ayrıca işaretlendi.

📕
222 Sayılı Kanun PDF’leri

Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar — sayfanın en altında da var.

⬇ Konu anlatımı PDF💊 Hap bilgiler PDF

1 Kanunun Kimliği, Tanımı ve Mecburi Öğrenim Çağı

222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu — Kabul: 5 Ocak 1961 · Resmî Gazete: 12 Ocak 1961, sayı 10705. Kanunu (metindeki ifadeyle) Bakanlar Kurulu yürütür (md. 91).
İlköğretimin tanımı (md. 1)

Kadın erkek bütün Türklerin millî gayelere uygun olarak bedenî, zihnî ve ahlaki gelişmelerine ve yetişmelerine hizmet eden temel eğitim ve öğretim.

Zorunlu ve parasız (md. 2)

İlköğretim kız ve erkek bütün çocuklar için mecburi, Devlet okullarında parasızdır.

Mecburi çağ (md. 3)

6-14 yaş grubu. İlkokul 1. sınıfa o yılın 31 Aralık tarihinde 72 ayını dolduran çocuk kaydedilir. Erken başlama ve kayıt erteleme yönetmelikle düzenlenir. (Madde 2019'da 7180 sayılı Kanunla değişti.)

  • md. 4: Türk vatandaşı çocuklar ilköğrenimlerini resmî veya özel Türk ilköğretim okullarında yapmakla yükümlüdür.
  • md. 5: Yurt dışında olma, oturduğu yerde okul bulunmaması ya da sağlık nedeniyle okula devam edemeyip özel olarak öğretim görenler, sınavla ve yaşlarına uygun sınıfa ya da mezuniyet sınavlarına alınır.
Ezber: 1961 · 6-14 yaş · 31 Aralık / 72 ay · Devlet okulunda parasız · resmî veya özel Türk okulu.

2 İlköğretim Kurumları ve Okul Türleri

Mecburi olanlar (md. 6/a)İsteğe bağlı olanlar (md. 6/b)
• İlköğretim okulları (gündüzlü, pansiyonlu, yatılı ve gezici okullar)
• Yetiştirici ve tamamlayıcı sınıflar ve kurslar
• Özel eğitime muhtaç çocuklar için okul ve sınıflar
• Okul öncesi eğitim kurumları
• Tamamlayıcı sınıflar ve kurslar
Yapı (md. 7 — 6287 ile, 2012)

İlköğretim; 4 yıl süreli zorunlu ilkokul + 4 yıl süreli zorunlu ortaokuldan oluşan bir Millî Eğitim ve Öğretim Kurumudur.

Kuruluş (md. 9)

İlkokul ve ortaokulların bağımsız okullar hâlinde kurulması esastır. İmkâna göre ortaokul ilkokulla ya da liseyle birlikte kurulabilir.

Nüfusu az / dağınık yerler (md. 9)

Köyler gruplaştırılarak merkezî köyde ilköğretim bölge okulu ve pansiyon; gruplaştırma mümkün değilse yatılı ilköğretim bölge okulu veya gezici okul (gezici öğretmenle). Bu okullarda yetiştirici sınıf ve kurs da açılabilir. Şehir ve kasabalarda ihtiyaca göre yatılı veya pansiyonlu okul kurulabilir.

Göçebe köy okulu (md. 10)

Köy halkı iş-üretim gereği ya da olağanüstü sebeple yayla, otlak, bağ gibi yerlere taşınınca köy okulu da halkla birlikte göçecek biçimde düzenlenir ve gidilen yerde hemen çalışmasını sürdürür.

Yetiştirici ve tamamlayıcı sınıflar (md. 11, 13)

  • Yetiştirici-tamamlayıcı (mecburi çağdakiler için, md. 11): zamanında okuyamamış çocuklara kısa yoldan ilköğrenim vermek; çocukları ilköğretim okuluna hazırlamak; ilköğretimi bitirip üst öğrenime gidemeyen, hâlâ mecburi çağdakilere iş ve üretim hayatında faydalı bilgi ve beceri kazandırmak.
  • İsteğe bağlı tamamlayıcı (md. 13): ilköğrenim çağını aşmış, üst öğrenime gidememiş yurttaşların genel bilgisini artırmak ve onları daha iyi bir iş-üretim unsuru yapmak.
  • Bu sınıf ve kursları açabilenler: gerçek kişiler, tüzel kişiler, belediyeler, özel idareler ve Devlet.
  • md. 12: Zihnen, bedenen, ruhen ve sosyal bakımdan engelli çocukların özel eğitim görmeleri sağlanır ("özürlü" ibaresi 2013'te "engelli" oldu).
  • md. 13: Okul öncesi kurumlarında mecburi öğrenim çağına gelmemiş çocuklar eğitilir.

3 Görevliler, Tatil ve Öğretmenin Görevleri

md. 14 — İlköğretim kurumlarında bulunan görevliler: a) müdür ve müdür yardımcıları · b) öğretmenler: sınıf, branş, okul öncesi, özel eğitim öğretmenleri ile gezici öğretmenler ve usta öğreticiler · c) rehberlik uzmanları · d) sağlık, teknik, genel idare ve yardımcı hizmetler personeli. Görevlilerin nitelik, görev, yetki ve atanma esasları yönetmelikle belirlenir.
Açılma-kapanma (md. 42)

İlköğretim kurumlarının açılma, kapanma ve öğretime ara verme zamanları MEB'in çıkaracağı yönetmelikle düzenlenir.

Yaz tatili (md. 43)

Yaz tatili sınavların bitiminden yeni öğretim yılının başına kadar sürer. Tek öğretmenli okullarda öğretmenin yaz tatili izni, bölge ilköğretim müfettişleri ile ilçe eğitim müdürü tarafından okulun korunması gözetilerek ayarlanır.

Meslek dışı görev yasağı (md. 44)

Öğretmenler, kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen işler dışında meslek dışı hiçbir görevle yükümlü tutulamaz.

Dikkat — taşınan hükümler: 43. maddenin (a) bendi (öğretmenlerin yaz tatilinde aralıksız iki ay izni) ve (c) bendi (müdür ve müdür yardımcılarının izinlerini tatil aylarında sırayla kullanması) 15.04.2020 tarihli 7243 sayılı Kanunla 222'den çıkarıldı, aynı Kanunla 1739 sayılı Kanunun 50/A maddesine taşındı. Yani hükümler yürürlükte; dayanağı artık 1739 md. 50/A.

Ek madde 1: Kanunda geçen "ilköğretim müdürü" deyimi "ilçe eğitim müdürü", "öğretmenevi" deyimi "öğretmen lojmanı" olarak değiştirilmiştir. Ek madde 3: açıktan veya nakil yoluyla yeniden geçici öğretmen atanamaz.

4 Kayıt ve Kabul

Kayıt yükümlülüğü (md. 46)

Her çocuk mecburi çağa girdiği öğretim yılı başında okula kaydedilir. Veli, vasi veya aile başkanı çocuğunu zamanında okula yazdırmakla yükümlüdür.

Aile başkanı kimdir?

Veli veya vasi olmadığı hâlde ilköğretime devam zorunluluğu olan çocuğu sürekli yanında bulunduran, barındıran ya da çalıştıran kişi.

İki yıl uzatma (md. 46)

Mecburi çağın bittiği yıl sonuna kadar okulu bitiremeyene en çok iki öğretim yılı daha devam izni verilir. Yine bitiremeyene tasdikname verilip kaydı silinir.

Öğretim yılı (md. 47)

Derslerin başlamasından bir hafta önceki tarihten son sınıf sınavlarının bittiği güne kadar geçen süre.

HükümAyrıntı
Muhtarın çizelgesi (md. 48)Derslerden en az 15 gün önce, muhtar okul müdürüyle iş birliği yaparak çağ nüfusundaki çocukların künyesini gösteren 3 nüsha çizelge hazırlar: biri okul idaresine, biri ilçe eğitim müdürlüğüne, biri muhtarda kalır.
Yazdırılmayan çocuk (md. 48)Okul müdürü kendiliğinden kaydeder ve veliye bildirir; yine gelmezse devamsız öğrenci gibi işlem yapılır.
Kimliği olmayan çocuk (md. 49)Yaşı, çocuk görülerek ihtiyar kurulunca belirlenir ve çizelgeye yazılır.
Öğrenci sayısı (md. 50)Birleştirilmiş sınıflar dâhil bir öğretmene düşen öğrenci 40'tan fazla olamaz.
İlköğretim haftası (md. 51)Her yıl Eylül ayının üçüncü haftası.

5 Okula Devam, İzin ve Devamsızlık Süreci

Velinin yükümlülüğü (md. 52)

Veli/vasi/aile başkanı çocuğun düzenli devamını sağlar ve özrü yüzünden gelemeyen çocuğun durumunu en geç 3 gün içinde okul idaresine bildirir.

Devamı sağlamakla görevliler (md. 52)

Mülki amirler, ilköğretim müfettişleri ve zabıta teşkilatı — veliye ve okul idaresine yardım eder, her türlü tedbiri alır.

Devamsızlık sebebi (md. 53)

Okul idaresi ve ilköğretim müfettişleri maddi ve manevi engelleri araştırıp gidermeye çalışır; giderilemezse köyde muhtara, diğer yerlerde mülki amire bildirir.

15 günlük izin (md. 54)

Ailede ölüm, yaralanma, düğün, askere gitme; bağ, bahçe, tarla, sürüde tarım ve hastalık savaşı gibi sebeplerle okul idaresi bir yılda 15 günü geçmemek üzere izin verir.

İzinli sayılma (md. 55)

Hastalık, sel, kar, deprem, yangın gibi okul idaresinin takdir ettiği sebeplerle gelemeyen öğrenci izinli sayılır.

Veliler hakkında bildirim (md. 55)

53. madde tedbirlerine rağmen veli: a) çocuğunu okula göndermiyorsa, b) izin süresini geçiriyorsa, c) geç nakil yaptırıyorsa, d) okul çevresi dışına çıkıp izini kaybettiriyorsa, e) devamsızlığı özürsüz olarak zamanında bildirmiyorsa → okul idaresi durumu köyde muhtarlığa, diğer yerlerde mülki amirliğe hemen bildirir. Muhtar/mülki amir en geç 3 gün içinde veliye tebliğ eder; tebliğde, geçerli sebep olmadan çocuk gönderilmezse idari para cezası verileceği bildirilir.

Üçler kuralı: veli özrü 3 günde bildirir · muhtar/mülki amir 3 günde tebliğ eder · muhtarın çizelgesi 3 nüsha.

6 İdari Para Cezaları ve Çalıştırma Yasağı

FiilCeza (Kanun metnindeki tutar)Madde
Tebliğe rağmen çocuğunu okula göndermeyen veli/vasiDevam etmediği her gün için 15 TL56
Bu cezaya rağmen yine göndermeyen ya da göndermeme sebebini bildirmeyen500 TL56
Okul idaresi ve mülki amirliğin sorularına cevap vermekten kaçınan ya da gerçeğe aykırı beyanda bulunan100 TL57
Çalıştırma yasağına ve izinsiz kurs/dershane yasağına aykırı davranan400 TL'den 1.000 TL'ye kadar59
Cezayı kim verir? Bu Kanundaki idari para cezalarını mahallî mülki amir verir (md. 59). Tutarlar 2008'de 5728 sayılı Kanunla belirlenmiştir; uygulamada Kabahatler Kanunu gereği her yıl yeniden değerleme oranında güncellenir. Sınavda Kanun metnindeki tutarlar sorulur.
Çalıştırma yasağı (md. 59)

İlköğrenim çağında olup okula devam etmeyenler hiçbir resmî ve özel iş yerinde ücretli veya ücretsiz çalıştırılamaz. Devam ettiğini belgeleyenler ise çocuk işçiliği hükümlerine uyulmak şartıyla yalnız ders zamanları dışında çalıştırılabilir.

Kurs ve dershane yasağı (md. 59)

Mecburi okula devam eden çocukların, bu Kanunda gösterilen ve MEB'in açılmasına izin verdikleri dışında, her ne ad altında olursa olsun özel kurs ve dershanelere kabulü yasaktır.

Gelir kaynağı: Bu Kanuna göre verilen para cezaları (mahkemelerce hükmedilenler dâhil) ilköğretimin gelir kaynakları arasındadır (md. 76/e).

7 Okul Arsası, Arazi ve Bina İşleri

Arsa seçim komisyonu (md. 60)

Başkan: bölge ilköğretim müfettişi veya ilçe eğitim müdürü; üyeler: Tarım, Tapu, Maliye dairelerinden birer eleman + mahalle/köy muhtarı.

100 metre kuralı (md. 61)

Meyhane, kahvehane, kıraathane, bar, elektronik oyun merkezi gibi umuma açık yerler ve açık alkollü içki satılan yerler okul binasına kapıdan kapıya en az 100 metre uzakta olmalıdır. Turizmin yoğun olduğu yörelerde okulların tatil olduğu dönemlerde bu şart aranmaz. Esaslar İçişleri, MEB, Sağlık, Kültür ve Turizm bakanlıklarının ortak yönetmeliğiyle belirlenir.

Okula gelir arazisi (md. 62)

Okula gelir sağlamak için seçilen topraklar 50 dekardan fazla olamaz; Devlete, özel idareye, belediyeye ya da köye ait arazi parasız tahsis edilir.

Satın alma / kamulaştırma (md. 63)

Tahsis olmazsa sahibinin rızasıyla satın alınır, rıza yoksa kamulaştırılır. Yetki: köy okulları için köy tüzel kişiliği, şehir ve kasaba okulları için özel idare.

Uygulama bahçesi (md. 64, 68)

Her köy okulunun bitişiğinde/yakınında 2 dekardan az, 10 dekardan çok olmayan uygulama bahçesi bulunur; burada tarım dersleri uygulaması yapılır. Gelir ve ürünler okul ihtiyacı ve öğrenci beslenmesi için köy bütçesine gelir kaydedilir.

Öğretmen bahçesi (md. 67)

Köy okuluna bitişik ya da müstakil öğretmen lojmanlarının çevresinde her ev için 500-1.000 m² arazi ayrılır. Öğretmen parasız yararlanır; kiraya veya ortaklığa veremez.

  • md. 65: Okul toprakları ve üzerindeki bina-tesisler yerine göre köy veya özel idare adına tapuya tescil edilir; bakım-onarım giderleri özel idare veya köy bütçesinden karşılanır.
  • md. 66: Köy okullarına tahsisli topraklar, köy ihtiyar heyeti kararı ve illerde vali, ilçelerde kaymakam tasdikiyle imece vb. yollarla işletilir veya kiraya verilir. İlköğretim hizmetine ayrılan taşınmazların devir işlemlerinden vergi, harç ve resim alınmaz.
  • md. 70-71: Okul yapımında taş, kum, kireç gibi gereçlerden resim alınmaz; kereste ihtiyacı Orman Genel Müdürlüğünce öncelikle karşılanır ve %10 temettü hissesi alınmaz.
  • md. 75: Yurttaşların ayni (taş, kum, kerpiç, kireç, tuğla) ve nakdi yardımları ile gönüllü bedenî çalışma kabul edilir.
  • md. 87: Köylerdeki öğretmen konutları öğretmenlere parasız tahsis edilir; şehir-kasabadakiler aynı okuldaki öğretmen ve müdürlerden başkasına verilemez; kira bedellerini il daimi komisyonu belirler. Okul binası konut olarak kullanılamaz.

8 İlköğretimin Gelir, Giderleri ve Planlama

Gelir kaynağı (md. 76)Oran / ayrıntı
a) Devlet bütçesinden yardımHer yıl Devlet gelirlerinin %3'ünden az olmamak üzere
b) Özel idare bütçeleriYıllık gelirlerinin en az %20'si (1960'taki tutardan az olmamak üzere)
d) Köy bütçeleriGenel gelirlerinin en az %10'u (okul arazisi ve uygulama bahçesi gelirleri hariç)
e) Para cezalarıBu Kanuna göre verilen cezalar
f-j) DiğerVakıf gelirleri, bağış ve vasiyetler (resim ve harçtan muaf), faizler, hurda ve enkaz satışı, müteahhit gecikme tazminatları
Bakanlık ödeneği (md. 77)

İlk on yıl (1961-1971) Devlet gelirlerinin %3'ünden, sonrasında %2'sinden az olmamak üzere. Ödeneklerin %70'i yapım ve donatım işlerine (78/a), %30'u diğer giderlere (78/b).

Giderler (md. 78/b)

Küçük onarım, okul genel giderleri, yoksul öğrenciye parasız kitap ve ders levazımı, yiyecek-giyecek eksikleri, hastalık tedavisi, pansiyon ve kurs giderleri. Bu ödeneklerin %30'undan fazlası personel giderine ayrılamaz (md. 81).

Planlama (md. 79)

MEB her yıl bütçe kanununa üçer yıllık ayrıntılı okul yapım planı ekler; valilikler de 3 yıllık plan hazırlar, plan il genel meclisinde onanır.

Harcama yasağı (md. 81-82)

İlköğretim gelirleri 78. maddedeki işler dışında harcanamaz, başka fasıla aktarılamaz. Özel idarelerde "İlköğretim gelir ve ödenekleri" adıyla ayrı hesapta tutulur; harcanmayan kısım sonraki yıla devreder.

  • md. 83: İlköğretimin gelirleri ve 78. maddedeki giderleri (personel hariç) her türlü resim ve vergiden muaftır.
  • md. 84: MEB veya Bayındırlık Bakanlığı üç yıla kadar gelecek yıllara geçici yüklenmeye girişebilir.
  • md. 85: Köylerde bu Kanunla ilgili hizmetler, Köy Kanunu ile mecburi sayılan işlerdendir.
  • md. 86: Mecburi ilköğretim kurumlarında kullanılan her türlü belge damga resmine tabi değildir.
  • Ek madde 4 (2012): Özel idarelerin %20'lik geliri ortaöğretim kurumlarının arsa, yapım, bakım-onarım ihtiyaçları için de kullanılır.
Yüzde ezberi: Devlet %3 (ilk 10 yıl) → %2 · özel idare %20 · köy %10 · harcama dağılımı %70 / %30 · personel gideri en fazla %30 · kereste temettü hissesi %10 alınmaz.

★ 222 İlköğretim ve Eğitim Kanunu — Sınavda En Vurucu Noktalar

Son tekrar listesi
  1. Kabul 5 Ocak 1961; mecburi çağ 6-14 (7180); ilköğretim 4+4 zorunlu (6287); ilkokul ve ortaokul bağımsız kurulur.
  2. Türk çocuklar ilköğrenimini resmî veya özel Türk okullarında yapar. Okul öncesi ile tamamlayıcı sınıf/kurslar isteğe bağlı.
  3. Gruplaştırma yoksa yatılı bölge okulu veya gezici okul (gezici öğretmen); şehirde ihtiyaca göre yatılı/pansiyonlu okul.
  4. Öğretim yılı: derslerden 1 hafta önce başlar, son sınıf sınavlarının bittiği gün biter; yaz tatili sınavların bitiminden yeni yıla kadar.
  5. Muhtar çizelgeyi derslerden en az 15 gün önce, okul müdürüyle, 3 nüsha hazırlar.
  6. Kaydı yapılmayan çocuğu okul müdürü kendiliğinden kaydeder; gelmezse devamsız öğrenci işlemi.
  7. Nüfus kaydı olmayanın yaşını ihtiyar kurulu çocuğu görerek belirler. Bir öğretmene en çok 40 öğrenci.
  8. İlköğretim haftası Eylülün 3. haftası. Veli özrü 3 gün içinde bildirir.
  9. Ölüm, düğün, askere gitme gibi sebeplerle yılda 15 gün izin; hastalık, sel, kar, deprem, yangında öğrenci izinli sayılır.
  10. Devamsızlık sebebi giderilemezse köyde muhtara, diğer yerde mülki amire bildirilir; tebliğ 3 gün içinde.
  11. İdari para cezalarını mahallî mülki amir verir (tutarlar 5728 ile).
  12. Okula devam etmeyen çağdaki çocuk hiçbir işte çalıştırılamaz; devam eden ders saatleri dışında çalışabilir; izinsiz kurs/dershaneye kabul yasak.
  13. Meyhane, bar, oyun salonu okula kapıdan kapıya en az 100 metre (turistik yörede tatilde aranmaz).
  14. Arsa komisyonu başkanı ilçe eğitim müdürü; köy okulu arazisi köy tüzel kişiliği, şehir okulu özel idare.
  15. Uygulama bahçesi 2-10 dekar, öğretmen bahçesi 500-1.000 m² (parasız, kiralanamaz), gelir getirici toprak en çok 50 dekar.
  16. Köy öğretmen konutu parasız tahsis edilir; şehirdekilerin kirası il daimi komisyonunca belirlenir.
SayıNe?
15 günMuhtar çizelgesi / yıllık öğrenci izni
3 günVelinin özür bildirimi / tebliğ
40Bir öğretmene düşen en çok öğrenci
100 mEğlence yerlerinin okula uzaklığı
%20 / %10Özel idare / köy bütçesinden ilköğretim payı (MEB ödeneği ilk 10 yıl %3, sonra en az %2)
Karıştırılanlar / soru tuzakları
  1. Kaydı yapılmayan çocuk için müdür kendiliğinden kaydeder; valiliği beklemez.
  2. Tatile çıkmak izin sebebi değildir.
  3. Cezayı okul müdürü değil mülki amir verir.
📕
222 Sayılı Kanun PDF’leri

Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar.

⬇ Konu anlatımı PDF💊 Hap bilgiler PDF
Sırada ne var? Konuları okuduktan sonra 222 Sayılı Kanun Testleri’ne geçin: 20’şer soruluk testler, doğru cevabı her soruda ya da test sonunda görme seçeneği, yanlışlarınız için ayrı tekrar testi. İlk 2 test ücretsizdir.

👑 EB Akademi Pro

1.000 TL1 yıl · 1 Aralık’a kadar bu fiyat
  • İlk 2 test ücretsiz; 3. testten itibaren bütün testler Akademi Pro ile açılır.
  • 1 Aralık’a kadar bütün konu anlatımı PDF’leri eklenecek ve 5.000 soruluk havuz oluşacaktır.
  • Eğitim bilimleri, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, mevzuat (222, 657, 1739 sayılı kanunlar…) ve T.C. İnkılap Tarihi ayrı ayrı anlatım, PDF ve testlerle.
  • Akademi Pro, sitenin Öğretmen/İdareci Pro üyeliğinden ayrı bir üründür.

1 Aralık’tan sonra fiyat artacaktır.

Bu anlatım 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu’nun mevzuat.gov.tr’deki güncel metni esas alınarak EB Akademi ekibince hazırlanmıştır. Madde numaraları Kanun metnine göredir.