222 Sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu Konu Anlatımı
222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu madde madde: mecburi öğrenim çağı, okul türleri, kayıt-kabul, devam ve izin, idari para cezaları, okul arazisi ve ilköğretimin gelirleri. Yürürlükten kalkan hükümler ayrıca işaretlendi.
Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar — sayfanın en altında da var.
1 Kanunun Kimliği, Tanımı ve Mecburi Öğrenim Çağı
Kadın erkek bütün Türklerin millî gayelere uygun olarak bedenî, zihnî ve ahlaki gelişmelerine ve yetişmelerine hizmet eden temel eğitim ve öğretim.
İlköğretim kız ve erkek bütün çocuklar için mecburi, Devlet okullarında parasızdır.
6-14 yaş grubu. İlkokul 1. sınıfa o yılın 31 Aralık tarihinde 72 ayını dolduran çocuk kaydedilir. Erken başlama ve kayıt erteleme yönetmelikle düzenlenir. (Madde 2019'da 7180 sayılı Kanunla değişti.)
- md. 4: Türk vatandaşı çocuklar ilköğrenimlerini resmî veya özel Türk ilköğretim okullarında yapmakla yükümlüdür.
- md. 5: Yurt dışında olma, oturduğu yerde okul bulunmaması ya da sağlık nedeniyle okula devam edemeyip özel olarak öğretim görenler, sınavla ve yaşlarına uygun sınıfa ya da mezuniyet sınavlarına alınır.
2 İlköğretim Kurumları ve Okul Türleri
| Mecburi olanlar (md. 6/a) | İsteğe bağlı olanlar (md. 6/b) |
|---|---|
| • İlköğretim okulları (gündüzlü, pansiyonlu, yatılı ve gezici okullar) • Yetiştirici ve tamamlayıcı sınıflar ve kurslar • Özel eğitime muhtaç çocuklar için okul ve sınıflar | • Okul öncesi eğitim kurumları • Tamamlayıcı sınıflar ve kurslar |
İlköğretim; 4 yıl süreli zorunlu ilkokul + 4 yıl süreli zorunlu ortaokuldan oluşan bir Millî Eğitim ve Öğretim Kurumudur.
İlkokul ve ortaokulların bağımsız okullar hâlinde kurulması esastır. İmkâna göre ortaokul ilkokulla ya da liseyle birlikte kurulabilir.
Köyler gruplaştırılarak merkezî köyde ilköğretim bölge okulu ve pansiyon; gruplaştırma mümkün değilse yatılı ilköğretim bölge okulu veya gezici okul (gezici öğretmenle). Bu okullarda yetiştirici sınıf ve kurs da açılabilir. Şehir ve kasabalarda ihtiyaca göre yatılı veya pansiyonlu okul kurulabilir.
Köy halkı iş-üretim gereği ya da olağanüstü sebeple yayla, otlak, bağ gibi yerlere taşınınca köy okulu da halkla birlikte göçecek biçimde düzenlenir ve gidilen yerde hemen çalışmasını sürdürür.
Yetiştirici ve tamamlayıcı sınıflar (md. 11, 13)
- Yetiştirici-tamamlayıcı (mecburi çağdakiler için, md. 11): zamanında okuyamamış çocuklara kısa yoldan ilköğrenim vermek; çocukları ilköğretim okuluna hazırlamak; ilköğretimi bitirip üst öğrenime gidemeyen, hâlâ mecburi çağdakilere iş ve üretim hayatında faydalı bilgi ve beceri kazandırmak.
- İsteğe bağlı tamamlayıcı (md. 13): ilköğrenim çağını aşmış, üst öğrenime gidememiş yurttaşların genel bilgisini artırmak ve onları daha iyi bir iş-üretim unsuru yapmak.
- Bu sınıf ve kursları açabilenler: gerçek kişiler, tüzel kişiler, belediyeler, özel idareler ve Devlet.
- md. 12: Zihnen, bedenen, ruhen ve sosyal bakımdan engelli çocukların özel eğitim görmeleri sağlanır ("özürlü" ibaresi 2013'te "engelli" oldu).
- md. 13: Okul öncesi kurumlarında mecburi öğrenim çağına gelmemiş çocuklar eğitilir.
3 Görevliler, Tatil ve Öğretmenin Görevleri
İlköğretim kurumlarının açılma, kapanma ve öğretime ara verme zamanları MEB'in çıkaracağı yönetmelikle düzenlenir.
Yaz tatili sınavların bitiminden yeni öğretim yılının başına kadar sürer. Tek öğretmenli okullarda öğretmenin yaz tatili izni, bölge ilköğretim müfettişleri ile ilçe eğitim müdürü tarafından okulun korunması gözetilerek ayarlanır.
Öğretmenler, kanunlarla veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle verilen işler dışında meslek dışı hiçbir görevle yükümlü tutulamaz.
Ek madde 1: Kanunda geçen "ilköğretim müdürü" deyimi "ilçe eğitim müdürü", "öğretmenevi" deyimi "öğretmen lojmanı" olarak değiştirilmiştir. Ek madde 3: açıktan veya nakil yoluyla yeniden geçici öğretmen atanamaz.
4 Kayıt ve Kabul
Her çocuk mecburi çağa girdiği öğretim yılı başında okula kaydedilir. Veli, vasi veya aile başkanı çocuğunu zamanında okula yazdırmakla yükümlüdür.
Veli veya vasi olmadığı hâlde ilköğretime devam zorunluluğu olan çocuğu sürekli yanında bulunduran, barındıran ya da çalıştıran kişi.
Mecburi çağın bittiği yıl sonuna kadar okulu bitiremeyene en çok iki öğretim yılı daha devam izni verilir. Yine bitiremeyene tasdikname verilip kaydı silinir.
Derslerin başlamasından bir hafta önceki tarihten son sınıf sınavlarının bittiği güne kadar geçen süre.
| Hüküm | Ayrıntı |
|---|---|
| Muhtarın çizelgesi (md. 48) | Derslerden en az 15 gün önce, muhtar okul müdürüyle iş birliği yaparak çağ nüfusundaki çocukların künyesini gösteren 3 nüsha çizelge hazırlar: biri okul idaresine, biri ilçe eğitim müdürlüğüne, biri muhtarda kalır. |
| Yazdırılmayan çocuk (md. 48) | Okul müdürü kendiliğinden kaydeder ve veliye bildirir; yine gelmezse devamsız öğrenci gibi işlem yapılır. |
| Kimliği olmayan çocuk (md. 49) | Yaşı, çocuk görülerek ihtiyar kurulunca belirlenir ve çizelgeye yazılır. |
| Öğrenci sayısı (md. 50) | Birleştirilmiş sınıflar dâhil bir öğretmene düşen öğrenci 40'tan fazla olamaz. |
| İlköğretim haftası (md. 51) | Her yıl Eylül ayının üçüncü haftası. |
5 Okula Devam, İzin ve Devamsızlık Süreci
Veli/vasi/aile başkanı çocuğun düzenli devamını sağlar ve özrü yüzünden gelemeyen çocuğun durumunu en geç 3 gün içinde okul idaresine bildirir.
Mülki amirler, ilköğretim müfettişleri ve zabıta teşkilatı — veliye ve okul idaresine yardım eder, her türlü tedbiri alır.
Okul idaresi ve ilköğretim müfettişleri maddi ve manevi engelleri araştırıp gidermeye çalışır; giderilemezse köyde muhtara, diğer yerlerde mülki amire bildirir.
Ailede ölüm, yaralanma, düğün, askere gitme; bağ, bahçe, tarla, sürüde tarım ve hastalık savaşı gibi sebeplerle okul idaresi bir yılda 15 günü geçmemek üzere izin verir.
Hastalık, sel, kar, deprem, yangın gibi okul idaresinin takdir ettiği sebeplerle gelemeyen öğrenci izinli sayılır.
Veliler hakkında bildirim (md. 55)
53. madde tedbirlerine rağmen veli: a) çocuğunu okula göndermiyorsa, b) izin süresini geçiriyorsa, c) geç nakil yaptırıyorsa, d) okul çevresi dışına çıkıp izini kaybettiriyorsa, e) devamsızlığı özürsüz olarak zamanında bildirmiyorsa → okul idaresi durumu köyde muhtarlığa, diğer yerlerde mülki amirliğe hemen bildirir. Muhtar/mülki amir en geç 3 gün içinde veliye tebliğ eder; tebliğde, geçerli sebep olmadan çocuk gönderilmezse idari para cezası verileceği bildirilir.
6 İdari Para Cezaları ve Çalıştırma Yasağı
| Fiil | Ceza (Kanun metnindeki tutar) | Madde |
|---|---|---|
| Tebliğe rağmen çocuğunu okula göndermeyen veli/vasi | Devam etmediği her gün için 15 TL | 56 |
| Bu cezaya rağmen yine göndermeyen ya da göndermeme sebebini bildirmeyen | 500 TL | 56 |
| Okul idaresi ve mülki amirliğin sorularına cevap vermekten kaçınan ya da gerçeğe aykırı beyanda bulunan | 100 TL | 57 |
| Çalıştırma yasağına ve izinsiz kurs/dershane yasağına aykırı davranan | 400 TL'den 1.000 TL'ye kadar | 59 |
İlköğrenim çağında olup okula devam etmeyenler hiçbir resmî ve özel iş yerinde ücretli veya ücretsiz çalıştırılamaz. Devam ettiğini belgeleyenler ise çocuk işçiliği hükümlerine uyulmak şartıyla yalnız ders zamanları dışında çalıştırılabilir.
Mecburi okula devam eden çocukların, bu Kanunda gösterilen ve MEB'in açılmasına izin verdikleri dışında, her ne ad altında olursa olsun özel kurs ve dershanelere kabulü yasaktır.
Gelir kaynağı: Bu Kanuna göre verilen para cezaları (mahkemelerce hükmedilenler dâhil) ilköğretimin gelir kaynakları arasındadır (md. 76/e).
7 Okul Arsası, Arazi ve Bina İşleri
Başkan: bölge ilköğretim müfettişi veya ilçe eğitim müdürü; üyeler: Tarım, Tapu, Maliye dairelerinden birer eleman + mahalle/köy muhtarı.
Meyhane, kahvehane, kıraathane, bar, elektronik oyun merkezi gibi umuma açık yerler ve açık alkollü içki satılan yerler okul binasına kapıdan kapıya en az 100 metre uzakta olmalıdır. Turizmin yoğun olduğu yörelerde okulların tatil olduğu dönemlerde bu şart aranmaz. Esaslar İçişleri, MEB, Sağlık, Kültür ve Turizm bakanlıklarının ortak yönetmeliğiyle belirlenir.
Okula gelir sağlamak için seçilen topraklar 50 dekardan fazla olamaz; Devlete, özel idareye, belediyeye ya da köye ait arazi parasız tahsis edilir.
Tahsis olmazsa sahibinin rızasıyla satın alınır, rıza yoksa kamulaştırılır. Yetki: köy okulları için köy tüzel kişiliği, şehir ve kasaba okulları için özel idare.
Her köy okulunun bitişiğinde/yakınında 2 dekardan az, 10 dekardan çok olmayan uygulama bahçesi bulunur; burada tarım dersleri uygulaması yapılır. Gelir ve ürünler okul ihtiyacı ve öğrenci beslenmesi için köy bütçesine gelir kaydedilir.
Köy okuluna bitişik ya da müstakil öğretmen lojmanlarının çevresinde her ev için 500-1.000 m² arazi ayrılır. Öğretmen parasız yararlanır; kiraya veya ortaklığa veremez.
- md. 65: Okul toprakları ve üzerindeki bina-tesisler yerine göre köy veya özel idare adına tapuya tescil edilir; bakım-onarım giderleri özel idare veya köy bütçesinden karşılanır.
- md. 66: Köy okullarına tahsisli topraklar, köy ihtiyar heyeti kararı ve illerde vali, ilçelerde kaymakam tasdikiyle imece vb. yollarla işletilir veya kiraya verilir. İlköğretim hizmetine ayrılan taşınmazların devir işlemlerinden vergi, harç ve resim alınmaz.
- md. 70-71: Okul yapımında taş, kum, kireç gibi gereçlerden resim alınmaz; kereste ihtiyacı Orman Genel Müdürlüğünce öncelikle karşılanır ve %10 temettü hissesi alınmaz.
- md. 75: Yurttaşların ayni (taş, kum, kerpiç, kireç, tuğla) ve nakdi yardımları ile gönüllü bedenî çalışma kabul edilir.
- md. 87: Köylerdeki öğretmen konutları öğretmenlere parasız tahsis edilir; şehir-kasabadakiler aynı okuldaki öğretmen ve müdürlerden başkasına verilemez; kira bedellerini il daimi komisyonu belirler. Okul binası konut olarak kullanılamaz.
8 İlköğretimin Gelir, Giderleri ve Planlama
| Gelir kaynağı (md. 76) | Oran / ayrıntı |
|---|---|
| a) Devlet bütçesinden yardım | Her yıl Devlet gelirlerinin %3'ünden az olmamak üzere |
| b) Özel idare bütçeleri | Yıllık gelirlerinin en az %20'si (1960'taki tutardan az olmamak üzere) |
| d) Köy bütçeleri | Genel gelirlerinin en az %10'u (okul arazisi ve uygulama bahçesi gelirleri hariç) |
| e) Para cezaları | Bu Kanuna göre verilen cezalar |
| f-j) Diğer | Vakıf gelirleri, bağış ve vasiyetler (resim ve harçtan muaf), faizler, hurda ve enkaz satışı, müteahhit gecikme tazminatları |
İlk on yıl (1961-1971) Devlet gelirlerinin %3'ünden, sonrasında %2'sinden az olmamak üzere. Ödeneklerin %70'i yapım ve donatım işlerine (78/a), %30'u diğer giderlere (78/b).
Küçük onarım, okul genel giderleri, yoksul öğrenciye parasız kitap ve ders levazımı, yiyecek-giyecek eksikleri, hastalık tedavisi, pansiyon ve kurs giderleri. Bu ödeneklerin %30'undan fazlası personel giderine ayrılamaz (md. 81).
MEB her yıl bütçe kanununa üçer yıllık ayrıntılı okul yapım planı ekler; valilikler de 3 yıllık plan hazırlar, plan il genel meclisinde onanır.
İlköğretim gelirleri 78. maddedeki işler dışında harcanamaz, başka fasıla aktarılamaz. Özel idarelerde "İlköğretim gelir ve ödenekleri" adıyla ayrı hesapta tutulur; harcanmayan kısım sonraki yıla devreder.
- md. 83: İlköğretimin gelirleri ve 78. maddedeki giderleri (personel hariç) her türlü resim ve vergiden muaftır.
- md. 84: MEB veya Bayındırlık Bakanlığı üç yıla kadar gelecek yıllara geçici yüklenmeye girişebilir.
- md. 85: Köylerde bu Kanunla ilgili hizmetler, Köy Kanunu ile mecburi sayılan işlerdendir.
- md. 86: Mecburi ilköğretim kurumlarında kullanılan her türlü belge damga resmine tabi değildir.
- Ek madde 4 (2012): Özel idarelerin %20'lik geliri ortaöğretim kurumlarının arsa, yapım, bakım-onarım ihtiyaçları için de kullanılır.
★ 222 İlköğretim ve Eğitim Kanunu — Sınavda En Vurucu Noktalar
- Kabul 5 Ocak 1961; mecburi çağ 6-14 (7180); ilköğretim 4+4 zorunlu (6287); ilkokul ve ortaokul bağımsız kurulur.
- Türk çocuklar ilköğrenimini resmî veya özel Türk okullarında yapar. Okul öncesi ile tamamlayıcı sınıf/kurslar isteğe bağlı.
- Gruplaştırma yoksa yatılı bölge okulu veya gezici okul (gezici öğretmen); şehirde ihtiyaca göre yatılı/pansiyonlu okul.
- Öğretim yılı: derslerden 1 hafta önce başlar, son sınıf sınavlarının bittiği gün biter; yaz tatili sınavların bitiminden yeni yıla kadar.
- Muhtar çizelgeyi derslerden en az 15 gün önce, okul müdürüyle, 3 nüsha hazırlar.
- Kaydı yapılmayan çocuğu okul müdürü kendiliğinden kaydeder; gelmezse devamsız öğrenci işlemi.
- Nüfus kaydı olmayanın yaşını ihtiyar kurulu çocuğu görerek belirler. Bir öğretmene en çok 40 öğrenci.
- İlköğretim haftası Eylülün 3. haftası. Veli özrü 3 gün içinde bildirir.
- Ölüm, düğün, askere gitme gibi sebeplerle yılda 15 gün izin; hastalık, sel, kar, deprem, yangında öğrenci izinli sayılır.
- Devamsızlık sebebi giderilemezse köyde muhtara, diğer yerde mülki amire bildirilir; tebliğ 3 gün içinde.
- İdari para cezalarını mahallî mülki amir verir (tutarlar 5728 ile).
- Okula devam etmeyen çağdaki çocuk hiçbir işte çalıştırılamaz; devam eden ders saatleri dışında çalışabilir; izinsiz kurs/dershaneye kabul yasak.
- Meyhane, bar, oyun salonu okula kapıdan kapıya en az 100 metre (turistik yörede tatilde aranmaz).
- Arsa komisyonu başkanı ilçe eğitim müdürü; köy okulu arazisi köy tüzel kişiliği, şehir okulu özel idare.
- Uygulama bahçesi 2-10 dekar, öğretmen bahçesi 500-1.000 m² (parasız, kiralanamaz), gelir getirici toprak en çok 50 dekar.
- Köy öğretmen konutu parasız tahsis edilir; şehirdekilerin kirası il daimi komisyonunca belirlenir.
| Sayı | Ne? |
|---|---|
| 15 gün | Muhtar çizelgesi / yıllık öğrenci izni |
| 3 gün | Velinin özür bildirimi / tebliğ |
| 40 | Bir öğretmene düşen en çok öğrenci |
| 100 m | Eğlence yerlerinin okula uzaklığı |
| %20 / %10 | Özel idare / köy bütçesinden ilköğretim payı (MEB ödeneği ilk 10 yıl %3, sonra en az %2) |
- Kaydı yapılmayan çocuk için müdür kendiliğinden kaydeder; valiliği beklemez.
- Tatile çıkmak izin sebebi değildir.
- Cezayı okul müdürü değil mülki amir verir.
Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar.
👑 EB Akademi Pro
- İlk 2 test ücretsiz; 3. testten itibaren bütün testler Akademi Pro ile açılır.
- 1 Aralık’a kadar bütün konu anlatımı PDF’leri eklenecek ve 5.000 soruluk havuz oluşacaktır.
- Eğitim bilimleri, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, mevzuat (222, 657, 1739 sayılı kanunlar…) ve T.C. İnkılap Tarihi ayrı ayrı anlatım, PDF ve testlerle.
- Akademi Pro, sitenin Öğretmen/İdareci Pro üyeliğinden ayrı bir üründür.
1 Aralık’tan sonra fiyat artacaktır.
Bu anlatım 222 sayılı İlköğretim ve Eğitim Kanunu’nun mevzuat.gov.tr’deki güncel metni esas alınarak EB Akademi ekibince hazırlanmıştır. Madde numaraları Kanun metnine göredir.