Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Konu Anlatımı
MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortak Metninin EKYS’ye göre özeti: öğrenci profili, beceriler çerçevesi, eğilimler, programlar arası bileşenler, Erdem-Değer-Eylem, ölçme-değerlendirme ve farklılaştırma. Kodlar ve sayılar ezber kutularında.
Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar — sayfanın en altında da var.
1 Modele Genel Bakış ve Programların Temel Yaklaşımı
Temel yaklaşımın ana fikirleri
- Eğitim anlayışı adalet, hikmet, merhamet, doğruluk, çalışkanlık ve faydalı olma gibi değerlere dayanır.
- Eğitim herkes için temel bir hak ve aynı zamanda toplumsal bir ödevdir; fırsat eşitliği ve adil öğrenme süreçleri vurgulanır.
- Bilgi ile sorumluluk bir bütündür; insanın kendine ve çevresine karşı görev bilinci esastır.
- Türkçe, düşünce üretmenin ve kültür aktarımının temel aracıdır.
- Disiplinler arası, disiplinler üstü ve disiplinler ötesi yaklaşımlar kullanılır.
- Programlar esnek, sade, güncellenebilir ve millî-manevi değerlere bağlıdır.
- Hedeflenen insan: akl-ı selim, kalb-i selim, zevk-i selim sahibi; madde-mana, akıl-duygu, birey-toplum dengesini kurmuş birey.
Programların genel amaçları
Programlar 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'ndaki genel amaç ve temel ilkelere göre hazırlanmıştır. Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi esas alınır.
Okul öncesinden ortaöğretimin sonuna kadar eğitim, birbirini tamamlayan tek bir bütün olarak planlanır; öğrenci hayata, yükseköğretime ve mesleğe hazırlanır.
Programlar ders kitapları, ölçme-değerlendirme, rehberlik, öğretmen gelişimi ve öğrenme ortamları için yol göstericidir. Bütün süreçlerde TYMM Ortak Metni temel alınır.
| Bileşen | Ne anlatır? |
|---|---|
| Öğrenme Çıktıları Çerçevesi | Kavramsal beceriler, alan becerileri, eğilimler, öğrenme çıktıları, içerik çerçevesi |
| Programlar Arası Bileşenler | Sosyal-duygusal öğrenme becerileri · Erdem-Değer-Eylem · Sistem düşüncesi ve okuryazarlık |
| Ölçme ve Değerlendirme | Süreç değerlendirme, öğretimsel değerlendirme, öğrenme kanıtları |
| Öğrenme Yaşantıları | Yaşantı, bağlam, proje temelli; sorgulamaya dayalı; iş birlikli öğrenme |
| Farklılaştırılmış Öğretim | Zenginleştirme ve destekleme |
| Okul Temelli Planlama · Program Dışı Etkinlikler · Öğretmen Yansıtmaları | Esneklik, okul dışı gelişim ve öğretmenin kendi uygulamasını değerlendirmesi |
2 Öğrenci Profili: Yetkin ve Erdemli İnsan
Model insanı ruh ve bedenden oluşan bütüncül bir varlık olarak görür. Öğrenci profili dört kavrama dayanır:
Ruh ve beden bütünlüğü. Beden sağlığı beslenme, uyku, egzersiz ve bağımlılıktan kaçınmaya; ruh sağlığı sorumluluk, irade, disiplin, ahlak, inanç, vatanseverlik, merhamete dayanır. Bütünlüğün koşulu kendini yönetme; bu da akıl ve vicdanın birlikte hareket etmesiyle olur.
Bilgi ve bilgelik. Çok yönlü düşünme; merak, eleştirel düşünme, problem çözme. Bilgi yalnız edinilmez; ahlaki kararlar ve gerçek yaşam problemleri için kullanılır. Bilgi + erdem = bilgelik.
Geçmişten geleceğe. Eğitim geçmiş, bugün ve geleceği kapsar; öğrenci tarihsel ve kültürel mirasıyla bağ kurar, ortak geçmiş bilinci kimliğini güçlendirir.
Ahlaki bilinç ve estetik duyarlılık. Değerleri anlama, değerlendirme ve yaşama; güzeli fark etme ve davranışa yansıtma.
On profil özelliği
Öğrenci profili iki bütünlük alanı altında on profil özelliğine ayrılır:
| Profil özelliği | Örnek bileşenler |
|---|---|
| Ahlaklı | Adil, güvenilir, dürüst, saygılı, başkalarının haklarına saygı duyan |
| Bilge | İlme ulaşan, bilgisini paylaşan, belagat sahibi, bağımsız ve özgür düşünen |
| Cesaretli | Yiğit ve mert, risk ve inisiyatif alan, girişimci, sorumluluk alan |
| Estetik | Güzelliğe duyarlı, zarif, ölçülü, seçici, sanatsal yeteneğini kullanan |
| İradeli | Kararlı, tutarlı, ilkeli, kendine güvenen, öfkesini kontrol eden |
| Merhametli | Şefkatli, affedici, iyiliksever, yardımsever, paylaşımcı |
| Sağlıklı | Sağlıklı beslenen, düzenli uyuyan, spor yapan, bağımlılıktan kaçınan, manevi sağlığını koruyan |
| Sorgulayıcı | Meraklı, araştırmacı, eleştirel düşünen, problem çözen |
| Üretken | Hayal ve hedefleri olan, çalışkan, azimli, iş birliği yapan, yaratıcı |
| Vatansever | Bayrağını seven, Türkçeye sahip çıkan, ülke çıkarlarını üstün tutan, vatandaşlık hak ve sorumluluklarını bilen |
3 Bütüncül Eğitim Yaklaşımı ve Model Tasarımı
Fıtratı korumak · karakteri olgunlaştırmak · şahsiyet bütünlüğü sağlamak · potansiyeli açığa çıkarmak · akıl ve ahlak uyumunu tesis etmek.
Hak temelli, gelişim odaklı; esnek, özgür ve bireysel farklılıklara saygılı.
Öğretim programları · projeler ve tematik programlar · sosyal etkinlikler · dijital ekosistem · öğretmen gelişimi.
Beceriler, değerler ve eğilimler arasındaki ilişki
Kavramsal beceriler, alan becerileri, sosyal-duygusal öğrenme becerileri, değerler, okuryazarlık becerileri ve eğilimler; anlam–ilişki–özellik–işlev temelinde örgüsel (ilişkisel) bir yapıda sınıflandırılmıştır. Her beceri diğerleriyle ilişkili ve döngüsel çalışır.
- Yapılandırma, özetleme, tahmin etme ve değerlendirme → problem çözme becerisinin süreç bileşenleridir.
- Çözümleme, yorumlama ve çıkarım yapma → matematiksel muhakeme alan becerisinde yer alır.
- "Eleştirel düşünme" bir yerde beceri, başka yerde eğilim (eleştirel bakma) olarak işlev görür; "sorumluluk" bir yerde eğilim, başka yerde değerdir.
| Öğretmen yansıtmaları |
|---|
| Öğretmen; yorumlama, akıl yürütme, değerlendirme ve eleştirel düşünme becerilerini kullanarak kendi uygulamasını değerlendirir, güçlü yönlerini ve gelişmeye açık alanlarını belirler, gelecekteki uygulamaları iyileştirir. Öğretmen modelin dinamik yapısına katkı veren bir rehberdir. |
4 Kavramsal Beceriler (KB1 · KB2 · KB3)
Karmaşık düşünme gerektirmeyen, doğrudan gözlemlenebilen eylemler: saymak, okumak, yazmak, çizmek, bulmak, seçmek, belirlemek, ölçmek, sunmak, kaydetmek…
Süreç modellemesi yapılabilen, birden fazla bilişsel adım içeren beceriler. Her birinin süreç bileşenleri (SB) tanımlıdır.
Bütünleşik becerilerin birleşiminden oluşan, çok boyutlu zihinsel süreçler: karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme.
20 bütünleşik beceri (KB2)
| Kod | Beceri | Kod | Beceri |
|---|---|---|---|
| KB2.1 | Çelişki giderme | KB2.11 | Gözleme dayalı tahmin etme |
| KB2.2 | Gözlemleme | KB2.12 | Mevcut bilgiye/veriye dayalı tahmin etme |
| KB2.3 | Özetleme | KB2.13 | Yapılandırma |
| KB2.4 | Çözümleme | KB2.14 | Yorumlama |
| KB2.5 | Sınıflandırma | KB2.15 | Yansıtma |
| KB2.6 | Bilgi toplama | KB2.16 | Muhakeme (akıl yürütme) |
| KB2.7 | Karşılaştırma | KB2.17 | Değerlendirme |
| KB2.8 | Sorgulama | KB2.18 | Tartışma |
| KB2.9 | Genelleme | KB2.19 | Mantıksal denetleme |
| KB2.10 | Çıkarım yapma | KB2.20 | Sentezleme |
Süreç bileşenlerinden örnekler
Bütünü parçalarına ayırıp ilişkileri belirleme: ① parçaları belirlemek ② parçalar arasındaki ilişkileri belirlemek.
① değişken/ölçüt belirlemek ② ayrıştırmak/bölmek ③ tasnif etmek ④ etiketlemek.
① merak ettiği konuyu tanımlamak ② soru sormak ③ bilgi toplamak ④ doğruluğu değerlendirmek ⑤ çıkarım yapmak.
① amaç-ölçüt belirlemek ② uygun araçla veri toplamak ③ verileri sınıflandırıp kaydetmek.
① çelişkinin yerini belirlemek ② olası yolları araştırmak ③ uygun yolu seçip harekete geçmek ④ çözümü değerlendirmek.
① özellikleri belirlemek ② benzerlikleri listelemek ③ farklılıkları listelemek.
Fiziksel beceriler
Kol, bacak, gövde ve kas gruplarının doğru, dengeli ve tutarlı hareketleridir; beyin–sinir sistemi–kas koordinasyonu gerektirir. Yalnız bedensel değil zihinsel, duygusal ve sosyal boyutları da vardır. Bireye yaşam boyu hareket etme isteği, güveni ve yeterliği kazandırır. Deney yapma, harita okuma, konuşma, yazma gibi beceriler de hem bedensel koordinasyon hem zihinsel süreç içerir; fiziksel beceriler diğer beceri setlerinden bağımsız değildir.
5 Eğilimler (E1 · E2 · E3)
Rolü: Eğilimler becerilerin eyleme dönüşmesini tetikler, becerinin niteliğini artırır, değerleri besler. Modeldeki bilgi görselinde eğilimler "becerilerin destekleyicisi" olarak konumlanır. Her ünitede hangi eğilimin geliştirileceği, ilgili beceriyle kurulan ilişkiye göre belirlenir; öğrenme ortamı eğilimleri gözlemlenebilir kılacak biçimde düzenlenir.
Kişinin içsel özelliklerini becerilerine yansıtması.
E1.1 Merak · E1.2 Bağımsızlık · E1.3 Azim ve kararlılık · E1.4 Kendine inanma (öz yeterlilik) · E1.5 Kendine güvenme (öz güven) · E1.6 Seçicilik
İçsel özelliklerin sosyal çevredeki davranışlara yansıması.
E2.1 Empati · E2.2 Sorumluluk · E2.3 Girişkenlik · E2.4 Güven · E2.5 Oyunseverlik
Zihinsel ve düşünsel birikimin becerilere yansıması.
E3.1 Muhakeme · E3.2 Odaklanma · E3.3 Yaratıcılık · E3.4 Gerçeği arama · E3.5 Açık fikirlilik · E3.6 Analitiklik · E3.7 Sistematiklik · E3.8 Soru sorma · E3.9 Şüphe duyma · E3.10 Eleştirel bakma
| Karıştırılan ikililer | Doğrusu |
|---|---|
| Kendine inanma — kendine güvenme | Kendine inanma = öz yeterlilik (bir işi başarabileceğine inanma); kendine güvenme = öz güven |
| Muhakeme — eğilim mi beceri mi? | E3.1 muhakeme eğilim; KB2.16 muhakeme (akıl yürütme) bütünleşik beceri |
| Eleştirel bakma — eleştirel düşünme | Eleştirel bakma eğilim (E3.10); eleştirel düşünme üst düzey beceri (KB3.3) |
| Sorumluluk | Sosyal eğilim (E2.2) ve aynı zamanda Erdem-Değer-Eylem çerçevesinde çatı değer (D16) |
6 Alan Becerileri
| Alan | Kısaltma | Beceriler |
|---|---|---|
| Türkçe | TAB | Anlama: dinleme/izleme, okuma · Anlatma: konuşma, yazma (anlama-anlatma bütünlüğü) |
| Matematik | MAB | 5: matematiksel muhakeme, matematiksel problem çözme, matematiksel temsil, veri ile çalışma ve veriye dayalı karar verme, matematiksel araç ve teknoloji ile çalışma |
| Fen Bilimleri | FBAB | 13: bilimsel gözlem, sınıflandırma, bilimsel gözleme dayalı tahmin, bilimsel veriye dayalı tahmin, operasyonel tanımlama, hipotez oluşturma, deney yapma, bilimsel çıkarım, bilimsel model oluşturma, tümevarımsal ve tümdengelimsel akıl yürütme, kanıt kullanma, bilimsel sorgulama |
| Sosyal Bilimler | SBAB | 17: zamanı algılama ve kronolojik düşünme, kanıta dayalı sorgulama, tarihsel empati, değişim ve sürekliliği algılama, sosyal katılım, girişimcilik, mekânsal düşünme, coğrafi sorgulama, coğrafi gözlem ve saha çalışması, harita, tablo-grafik-diyagram, mantıksal muhakeme, felsefi sorgulama, felsefi muhakeme, felsefi düşünce ortaya koyma, eleştirel sosyolojik düşünme, tarihsel sorun analizi ve karar verme |
| Sanat | SAB | 13: görsel sanatlarda 5 (sanatsal algılama, görsel mesajı okuma, sanat eserini inceleme, sanatsal üretim, sanatsal tasarım) + müzikte 8 (işitme, okuma, yazma, dinleme, söyleme, çalma, yaratıcılık, hareket) |
| Beden Eğitimi, Oyun ve Spor | BEOSAB | 10: hareketi sergileme, hareket kavramlarını uygulama, taktik ve strateji, fiziksel aktiviteye katılma, ritmik hareket, fiziksel uygunluk, eşle/grupla hareket, adil oyun, takım/grup liderliği, güvenli ortam oluşturma |
| Bilişim Teknolojileri ve Yazılım | BTYAB | 6: bilişim teknolojilerini kullanma, bilgi işlemsel düşünme, yazılım geliştirme, dijital ürün geliştirme, veri yönetimi, dijital güvenlik önlemleri alma |
| Tasarım | TSMAB | 4: tasarım ürünü oluşturma, benzetişim/benzetim, çoklu ortam sunum, doğa ve canlıları tasarımla ilişkilendirme (esinlenme) |
| Din Eğitimi ve Öğretimi | DAB | 8: temel kaynakları kullanma, dinî kaynakları tetkik, tahkik, tefekkür, dinî delillere başvurma, tatbik, tilavet, hitabet ve mesleki uygulama |
| Yabancı Dil | YDAB + YDDB | Alımlayıcı: dinleme/izleme-anlamlandırma, okuma-anlamlandırma · Üretici: konuşma-anlatma, yazma-anlatma · Destekleyici: dil bilgisi, sözcük, sesletim seçme-kullanma |
7 Öğrenme Çıktıları ve İçerik Çerçevesi
Öğrenme çıktısı yazım ilkeleri
- İlgili becerinin süreç bileşenleri referans alınır; ekleme ya da çıkarma yapılmaz, yalnız alana özgü uyarlama yapılabilir.
- Temel becerilerle (KB1) yazılan çıktılara süreç bileşeni eklenmez.
- Temel eğitimde (okul öncesi–ilkokul–ortaokul) bir süreç bileşeni çıktıya dönüştürülecekse ona karşılık gelen temel beceri seçilir.
- Çıktılar süreç temelli, gözlenebilir ve ölçülebilir eylemlerle yazılır; dikey ve yatay hizada tutarlılık (düzeye uygunluk, ön koşulluluk, karmaşıklık) korunur.
- Bu kurgu birden çok bütünleşik beceriyi aynı anda işletir ve üst düzey düşünmeyi destekler.
İçerik çerçevesi
"Öğrenci ne bilmeli?" sorusunun yanıtıdır: bir katalog değil, sağlam, geçerli ve dayanıklı bilgi. Yatay boyut farklı konu alanları arasındaki ilişkileri, dikey boyut aynı alanın sınıf düzeyine göre derinleşmesini gösterir. Doğrusal sıra yerine ön koşul ilişkileriyle esnek ve derinleşen bir örgü kurulur.
Anahtar kavram, ilke ve semboller; diğer bilgi türlerine sağlam zemin.
Konu ve kavramların disiplinler arasında ilişkilendirilmesi (transfer).
"Uzmanlar nasıl düşünür, nasıl çalışır?" — alanın bilgi üretme biçimi.
"Nasıl yapılır?" adımları; bir kısmı alana özgü, bir kısmı disiplinler üstü.
Disiplinler arası ve beceriler arası ilişkiler
İlişkilendirme yapay değil, anlamlı ve doğal olmalıdır; önceki ve sonraki konularla süreklilik sağlanır. Beceriler arası ilişkilendirmede öğrenme çıktısında geçmeyen ama süreçte destekleyici rol oynayan kavramsal beceriler de işe koşulur; bu da üst düzey düşünme becerilerini geliştirir.
8 Programlar Arası Bileşenler ve Sosyal-Duygusal Öğrenme
Sosyal-duygusal öğrenme becerileri programlarda ayrı bir içerik değil, bütün öğretim sürecine nüfuz eden bir yapıdır. Yaşantılar yoluyla öğrenilir, öğretilebilir ve değişebilir; öğretmen, öğrenci, yönetici ve veli sürece birlikte katılır.
Kişinin kendi kaynaklarını tanıma, geliştirme ve kullanma.
SDB1.1 Kendini tanıma (öz farkındalık)
SDB1.2 Kendini düzenleme (öz düzenleme)
SDB1.3 Kendine uyarlama (öz yansıtma)
Toplumsal hayatta etkin ve uyumlu olma.
SDB2.1 İletişim
SDB2.2 İş birliği
SDB2.3 Sosyal farkındalık
Benlik ve sosyal becerilerin kesişimi.
SDB3.1 Uyum
SDB3.2 Esneklik
SDB3.3 Sorumlu karar verme
9 Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi
| Unsur | Tanım | İşlev |
|---|---|---|
| Erdem | Eğitimin hedeflediği güçlü kişilik özellikleri | Nihai amaç |
| Değer | Duygu, düşünce ve davranışı biçimlendiren ölçüt | Erdeme giden yol |
| Eylem | Değerin yaşamdaki somut yansıması | Değerin görünür hâli |
Değerler millî ve manevi köklere dayanır, evrensel boyutu da korunur. Değerler beceri ve içerikten ayrı değil, kaynaşık biçimde işlenir; öğrencinin gelişimine göre birikimli desteklenir (hiyerarşik değil, yatay-dikey bütünlükte).
20 değer ve alanları
Saygı · Sorumluluk · Adalet — diğer bütün değerlerle yoğun kesişim noktası olanlar.
Çalışkanlık · mahremiyet · mütevazılık · sabır · sağlıklı yaşam · tasarruf → Huzurlu İnsan
Aile bütünlüğü · dostluk · dürüstlük · özgürlük · sevgi · vatanseverlik · yardımseverlik → Huzurlu Aile ve Toplum
Duyarlılık · estetik · merhamet · temizlik → Yaşanabilir Çevre
Her değerin altında eğilim/davranış göstergeleri vardır. Örnek: Adalet (D1) → "hak ve özgürlüklerini bilen", "hakkaniyetli", "ölçülü ve dengeli", "liyakate önem veren" göstergeleri; "adalet ve merhamet arasındaki dengeyi sağlar", "adalet ve eşitlik kavramlarını ayırt eder" gibi davranışlar.
10 Sistem Düşüncesi ve Okuryazarlık Becerileri
① Sistemin farkında olma ② parçaları tanıma ③ parçalar arası ilişkileri belirleme ④ sistemin amacını ve işlevini anlama.
Sistemin parçalarını belirleme · sistemi ve bileşenlerini çözümleme/yapılandırma · sistem davranışını tahmin edecek araçları oluşturma-seçme-kullanma · sistemdeki problemleri çözme ve sürdürülebilir çözümleri eyleme dönüştürme.
9 okuryazarlık türü
| Kod | Tür | Örnek süreç bileşeni |
|---|---|---|
| OB1 | Bilgi okuryazarlığı | Bilgi ihtiyacını fark etme → toplama → özetleme → sentezleme → kullanarak eleştirel düşünme |
| OB2 | Dijital okuryazarlık | Dijital bilgiye ulaşma, fikrî mülkiyete uygun davranma, e-güvenlik önlemleri alma |
| OB3 | Finansal okuryazarlık | Geliri anlama, para yönetimi, bilinçli harcama ve borçlanma, tasarruf ve yatırım |
| OB4 | Görsel okuryazarlık | Görseli anlama, yorumlama, görsel iletişim uygulaması oluşturma |
| OB5 | Kültür okuryazarlığı | Kültürü kavrama, kültürel etkileşim, kültürü sürdürme |
| OB6 | Vatandaşlık okuryazarlığı | Vatandaşlığı anlama, hak ve sorumlulukları sorgulama, hak arama |
| OB7 | Veri okuryazarlığı | Soru sorma, veri oluşturma, düzenleme, görselleştirme, örüntü analizi |
| OB8 | Sürdürülebilirlik okuryazarlığı | Sürdürülebilir kalkınmayı anlama, sürdürülebilir olmayan sistemlerin problemlerini çözme |
| OB9 | Sanat okuryazarlığı | Sanat türlerini anlama, eser inceleme, sanatsal pratik geliştirme |
11 Öğrenme Kanıtları ve Öğrenme-Öğretme Yaşantıları
Ölçme ve değerlendirme (öğrenme kanıtları)
- Süreç sürekli, biçimlendirici (geliştirici) ve beceri odaklıdır; geri bildirim değerlendirmenin en önemli bileşenidir ve çift yönlüdür.
- Ölçme araçları öğrenme çıktılarının süreç bileşenlerini yoklayacak biçimde aşamalı tasarlanır.
- Her ünite/tema/öğrenme alanında en az bir performans görevi bulunur; görevler gerçek yaşamla ilişkili, anlamlı, ilgi çekici, esnek ve bireyselleştirilebilir olmalıdır.
- Öğrenme kanıtları: portfolyo, ödev, proje, performans görevi, sunum, kontrol listesi, gözlem formu, öz/akran değerlendirme, yansıtma yazıları, dijital görevler.
- Öz değerlendirme için öğrenci hedeflenen çıktıları ve ölçütleri bilmelidir. Raporlar adil, açık, anlaşılır olur; güçlü-zayıf yönler ve gelişim önerileri içerir.
Öğrenme-öğretme yaşantılarının bileşenleri
Ünite/temada öğrencinin önceden bildiği varsayılan bilgi, kavram, ilke, genelleme ya da teoremler.
Temel kabullere sahip olunup olunmadığını, öğrencinin ilgi, ihtiyaç ve hazırbulunuşluğunu belirler; fiziksel ortam, motivasyon, zihinsel hazırlık ve öğrencinin kendi hedefini belirlemesini içerir.
Ön bilgi ile yeni bilgi arasında bağ kurma; benzetme, metafor, somut örnek, günlük yaşamla ilişkilendirme, akran paylaşımı.
Öğrenci merkezli; öğretmen rehber ve tasarımcı, öğrenci aktif ve yansıtıcı katılımcı. Yaparak-yaşayarak öğrenme ve yaptığı üzerine düşünme.
Zenginleştirme ve destekleme uygulamaları.
Öğretmenin kendi uygulamasını değerlendirip iyileştirmesi.
Beş temel öğrenme yaklaşımı
| Yaklaşım | Öz |
|---|---|
| Yaşantı temelli öğrenme | Deneyimin kavramsallaştırılıp dönüştürülmesi; döngüsel, öğrenci kendine uygun aşamadan başlayabilir |
| Bağlam temelli öğrenme | Gerçek yaşam senaryoları ve örnek olaylar üzerinden anlam kurma; doğal olarak disiplinler arası |
| Proje temelli öğrenme | Ön bilgileri sentezleyerek ürün oluşturma; bilimsel araştırma basamakları |
| Sorgulamaya dayalı öğrenme | Süreç bir soruyla başlar; araştırma-değerlendirme-sunum döngüsü |
| İş birlikli öğrenme | Küçük takımlar, ortak amaç, karşılıklı öğrenme ve roller |
Öğrenme ortamları: geleneksel fiziksel (sınıf, laboratuvar, kütüphane, atölye) · çevrim içi · sosyal (kulüp, topluluk) · açık alan/sınıf dışı (müze, doğa, bilim merkezi) · VR/AR tabanlı.
12 Farklılaştırma, Okul Temelli Planlama ve Program Dışı Etkinlikler
İlkeler: esneklik (zaman, yer, materyal, gruplama) · bireysel farklılıklara saygı · değişime açıklık · bireysel ve grup beklentileri arasında denge · herkesin kendi hızında ilerlemesi · sürekli ve biçimlendirici (tanısal) değerlendirme · esnek gruplama.
Öğrenme potansiyeli yüksek, akranlarına göre ileri düzeydeki öğrenciler için; öğrenmeyi derinleştirir ve genişletir. Programın ötesine geçilir, içerik daha karmaşık ve özgün hâle gelir, öğrenci anlamlı bir ürün/proje ortaya koyar.
Daha fazla zaman, tekrar ya da rehberliğe ihtiyaç duyan öğrenciler için uyarlama. Bu yetersizlik anlamına gelmez. Süreç adım adım yapılandırılır, dikkat dağıtıcılar azaltılır, öz farkındalık-öz düzenleme-öz yansıtma desteklenir, öz güven güçlendirilir.
Okul temelli planlama
Program dışı etkinlikler
Öğrencinin zihinsel, sosyal-duygusal, fiziksel ve ahlaki gelişimini destekler; öğrenilen becerilerin gerçek yaşamda uygulanmasını sağlar. Modelde iki boyutu vardır:
Eğitim, kültür, spor, sağlık, sosyal hizmet, çevre koruma, afet ve acil durum gibi alanlarda proje üretme; sosyal girişimcilik, empati, dayanışma; "öğrenerek topluma katkı sunan birey".
Öğrenmenin okulla bitmemesi: öğrenen birey → öğrenen toplum → bilgi toplumu. İçsel motivasyon, öğrenme sorumluluğunun bireyde olması, liderlik, inisiyatif, kariyer gelişimi, öğrenmeyi öğrenme.
★ Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli — Sınavda En Vurucu Noktalar
- Slogan “Köklerden Geleceğe”; bileşenler: programların temel yaklaşımı, öğrenci profili, Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi, Beceriler Çerçevesi; model bütüncül eğitimin somut uygulamasıdır.
- Temel yaklaşım: eğitim hem hak hem toplumsal ödev · bilgi ile sorumluluk bir bütün · Türkçe düşüncenin ve kültür aktarımının temel aracı · programlar esnek, sade, güncellenebilir · dayanak 1739 ve Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi.
- Nihai hedef: yetkin ve erdemli insan; bilgi + erdem = bilgelik. Hedefler: fıtratı korumak, karakteri olgunlaştırmak, şahsiyet bütünlüğü, potansiyeli açığa çıkarmak, akıl-ahlak uyumu.
- Dört kavram: insana bakış ontolojik (ruh-beden) · bilgiye bakış epistemolojik (bilgi-bilgelik) · eğitim sürecine bakış zamansal (geçmişten geleceğe) · değerlere bakış aksiyolojik olgunluk (ahlaki bilinç, estetik duyarlılık).
- 10 profil özelliği: ahlaklı, bilge, cesaretli, estetik, iradeli, merhametli, sağlıklı, sorgulayıcı, üretken, vatansever.
- Öğrenme süreci hak temelli, gelişim odaklı; beceri-değer-eğilim ilişkisi ilişkisel ve döngüsel (hiyerarşik değil).
- Kavramsal beceriler: KB1 temel (saymak, okumak, ölçmek…) · KB2 bütünleşik (20) · KB3 üst düzey (3): karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme. Boyutlar arasında önce-sonra ilişkisi yok.
- Süreç bileşenleri: sınıflandırma ölçüt → ayrıştırma → tasnif → etiketleme · karşılaştırma özellik → benzerlik → farklılık · çelişki giderme yerini bul → yolları araştır → seç-uygula → değerlendir · sorgulama merak → soru → bilgi → doğruluk → çıkarım.
- Eğilimler 6 + 5 + 10 = 21: E1 benlik (merak, bağımsızlık, azim, kendine inanma, kendine güvenme, seçicilik) · E2 sosyal (empati, sorumluluk, girişkenlik, güven, oyunseverlik) · E3 entelektüel (muhakeme, odaklanma, yaratıcılık, gerçeği arama, açık fikirlilik, analitiklik, sistematiklik, soru sorma, şüphe duyma, eleştirel bakma).
- Eğilim = eylemi gerçekleştirme isteği ve farkındalığı; öğrenilebilir; “becerilerin destekleyicisi”.
- Öğrenme çıktısı = bilgi kümesi + alan becerisi veya kavramsal beceri; süreç bileşenine ekleme/çıkarma yapılmaz; KB1 çıktılarına süreç bileşeni eklenmez.
- İçerik çerçevesi bilgi türleri: disipline özgü · disiplinler arası · epistemik (uzman nasıl düşünür) · işlemsel (nasıl yapılır).
- Alan becerisi sayıları: Matematik 5 · Fen 13 · Sosyal 17 · Sanat 13 · Beden eğitimi 10 · Bilişim 6 · Tasarım 4 · Din 8.
- Programlar arası bileşenler (3): SDÖ becerileri · Erdem-Değer-Eylem · sistem düşüncesi ve okuryazarlık.
- SDÖ 3 × 3 = 9: benlik (öz farkındalık, öz düzenleme, öz yansıtma) · sosyal yaşam (iletişim, iş birliği, sosyal farkındalık) · ortak (uyum, esneklik, sorumlu karar verme).
- Erdem = nihai amaç · değer = erdeme giden yol · eylem = değerin görünür hâli. 20 değer: çatı 3 (saygı, sorumluluk, adalet) + kişisel 6 + aile-sosyal 7 + fiziksel çevre 4.
- Sistem düşüncesi aşamaları: sistemin farkında olma → parçaları tanıma → ilişkileri belirleme → amaç ve işlevi anlama.
| Değer alanı | Değerler |
|---|---|
| Çatı (3) | Saygı · Sorumluluk · Adalet |
| Kişisel hayat (6) → Huzurlu İnsan | Çalışkanlık · mahremiyet · mütevazılık · sabır · sağlıklı yaşam · tasarruf |
| Aile ve sosyal çevre (7) → Huzurlu Aile ve Toplum | Aile bütünlüğü · dostluk · dürüstlük · özgürlük · sevgi · vatanseverlik · yardımseverlik |
| Fiziksel çevre (4) → Yaşanabilir Çevre | Duyarlılık · estetik · merhamet · temizlik |
- Kendine inanma = öz yeterlilik; kendine güvenme = öz güven.
- Muhakeme: E3.1 eğilim, KB2.16 beceri; eleştirel bakma eğilim (E3.10), eleştirel düşünme üst düzey beceri.
- Sorumluluk: E2.2 sosyal eğilim ve D16 çatı değer.
- “Sorumlu karar verme” SDÖ ortak becerisidir; “karar verme” KB3 üst düzey beceridir.
- Merhamet fiziksel çevre, dürüstlük aile-sosyal alandadır.
Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar.
👑 EB Akademi Pro
- İlk 2 test ücretsiz; 3. testten itibaren bütün testler Akademi Pro ile açılır.
- 1 Aralık’a kadar bütün konu anlatımı PDF’leri eklenecek ve 5.000 soruluk havuz oluşacaktır.
- Eğitim bilimleri, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, mevzuat (222, 657, 1739 sayılı kanunlar…) ve T.C. İnkılap Tarihi ayrı ayrı anlatım, PDF ve testlerle.
- Akademi Pro, sitenin Öğretmen/İdareci Pro üyeliğinden ayrı bir üründür.
1 Aralık’tan sonra fiyat artacaktır.
Bu anlatım MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni esas alınarak EB Akademi ekibince özetlenmiştir; beceri, eğilim ve değer kodları Ortak Metindeki numaralandırmaya göredir.