EB Akademi · EKYS Hazırlık · Maarif Modeli

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Konu Anlatımı

MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Ortak Metninin EKYS’ye göre özeti: öğrenci profili, beceriler çerçevesi, eğilimler, programlar arası bileşenler, Erdem-Değer-Eylem, ölçme-değerlendirme ve farklılaştırma. Kodlar ve sayılar ezber kutularında.

📕
Maarif Modeli PDF’leri

Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar — sayfanın en altında da var.

⬇ Konu anlatımı PDF💊 Hap bilgiler PDF

1 Modele Genel Bakış ve Programların Temel Yaklaşımı

"Köklerden Geleceğe" Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli (TYMM); öğretim programlarının temel yaklaşımı, öğrenci profili, Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi ve Beceriler Çerçevesi bileşenlerinin bir araya geldiği, bütüncül eğitim yaklaşımını temel alan sistematik bir eğitim modelidir.

Temel yaklaşımın ana fikirleri

  • Eğitim anlayışı adalet, hikmet, merhamet, doğruluk, çalışkanlık ve faydalı olma gibi değerlere dayanır.
  • Eğitim herkes için temel bir hak ve aynı zamanda toplumsal bir ödevdir; fırsat eşitliği ve adil öğrenme süreçleri vurgulanır.
  • Bilgi ile sorumluluk bir bütündür; insanın kendine ve çevresine karşı görev bilinci esastır.
  • Türkçe, düşünce üretmenin ve kültür aktarımının temel aracıdır.
  • Disiplinler arası, disiplinler üstü ve disiplinler ötesi yaklaşımlar kullanılır.
  • Programlar esnek, sade, güncellenebilir ve millî-manevi değerlere bağlıdır.
  • Hedeflenen insan: akl-ı selim, kalb-i selim, zevk-i selim sahibi; madde-mana, akıl-duygu, birey-toplum dengesini kurmuş birey.

Programların genel amaçları

Dayanak

Programlar 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'ndaki genel amaç ve temel ilkelere göre hazırlanmıştır. Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi esas alınır.

Bütünlük

Okul öncesinden ortaöğretimin sonuna kadar eğitim, birbirini tamamlayan tek bir bütün olarak planlanır; öğrenci hayata, yükseköğretime ve mesleğe hazırlanır.

Rehber metin

Programlar ders kitapları, ölçme-değerlendirme, rehberlik, öğretmen gelişimi ve öğrenme ortamları için yol göstericidir. Bütün süreçlerde TYMM Ortak Metni temel alınır.

BileşenNe anlatır?
Öğrenme Çıktıları ÇerçevesiKavramsal beceriler, alan becerileri, eğilimler, öğrenme çıktıları, içerik çerçevesi
Programlar Arası BileşenlerSosyal-duygusal öğrenme becerileri · Erdem-Değer-Eylem · Sistem düşüncesi ve okuryazarlık
Ölçme ve DeğerlendirmeSüreç değerlendirme, öğretimsel değerlendirme, öğrenme kanıtları
Öğrenme YaşantılarıYaşantı, bağlam, proje temelli; sorgulamaya dayalı; iş birlikli öğrenme
Farklılaştırılmış ÖğretimZenginleştirme ve destekleme
Okul Temelli Planlama · Program Dışı Etkinlikler · Öğretmen YansıtmalarıEsneklik, okul dışı gelişim ve öğretmenin kendi uygulamasını değerlendirmesi

2 Öğrenci Profili: Yetkin ve Erdemli İnsan

Nihai hedef: yetkin ve erdemli insan. Yetkinlik belli bir alanda gerekli bilgi ve becerilere sahip olmak; erdem ruhsal olgunluk, yani ahlaken övülen meziyetlerdir. Bilgi ile erdem birleştiğinde bilge insan ortaya çıkar.

Model insanı ruh ve bedenden oluşan bütüncül bir varlık olarak görür. Öğrenci profili dört kavrama dayanır:

Ontolojik bütünlük — insana bakış

Ruh ve beden bütünlüğü. Beden sağlığı beslenme, uyku, egzersiz ve bağımlılıktan kaçınmaya; ruh sağlığı sorumluluk, irade, disiplin, ahlak, inanç, vatanseverlik, merhamete dayanır. Bütünlüğün koşulu kendini yönetme; bu da akıl ve vicdanın birlikte hareket etmesiyle olur.

Epistemolojik bütünlük — bilgiye bakış

Bilgi ve bilgelik. Çok yönlü düşünme; merak, eleştirel düşünme, problem çözme. Bilgi yalnız edinilmez; ahlaki kararlar ve gerçek yaşam problemleri için kullanılır. Bilgi + erdem = bilgelik.

Zamansal bütünlük — eğitim sürecine bakış

Geçmişten geleceğe. Eğitim geçmiş, bugün ve geleceği kapsar; öğrenci tarihsel ve kültürel mirasıyla bağ kurar, ortak geçmiş bilinci kimliğini güçlendirir.

Aksiyolojik olgunluk — değerlere bakış

Ahlaki bilinç ve estetik duyarlılık. Değerleri anlama, değerlendirme ve yaşama; güzeli fark etme ve davranışa yansıtma.

Ezber kutusu: İnsana bakış → ontolojik · bilgiye bakış → epistemolojik · eğitim sürecine bakış → zamansal · değerlere bakış → aksiyolojik.

On profil özelliği

Öğrenci profili iki bütünlük alanı altında on profil özelliğine ayrılır:

Profil özelliğiÖrnek bileşenler
AhlaklıAdil, güvenilir, dürüst, saygılı, başkalarının haklarına saygı duyan
Bilgeİlme ulaşan, bilgisini paylaşan, belagat sahibi, bağımsız ve özgür düşünen
CesaretliYiğit ve mert, risk ve inisiyatif alan, girişimci, sorumluluk alan
EstetikGüzelliğe duyarlı, zarif, ölçülü, seçici, sanatsal yeteneğini kullanan
İradeliKararlı, tutarlı, ilkeli, kendine güvenen, öfkesini kontrol eden
MerhametliŞefkatli, affedici, iyiliksever, yardımsever, paylaşımcı
SağlıklıSağlıklı beslenen, düzenli uyuyan, spor yapan, bağımlılıktan kaçınan, manevi sağlığını koruyan
SorgulayıcıMeraklı, araştırmacı, eleştirel düşünen, problem çözen
ÜretkenHayal ve hedefleri olan, çalışkan, azimli, iş birliği yapan, yaratıcı
VatanseverBayrağını seven, Türkçeye sahip çıkan, ülke çıkarlarını üstün tutan, vatandaşlık hak ve sorumluluklarını bilen

3 Bütüncül Eğitim Yaklaşımı ve Model Tasarımı

Bütüncül eğitim: İnsan zihinsel, duygusal, sosyal, fiziksel ve ahlaki yönleriyle bir bütündür; bütüncül eğitim bu çok yönlü gelişimi destekler. TYMM, bütüncül eğitimin somut bir uygulamasıdır.
Modelin hedefleri

Fıtratı korumak · karakteri olgunlaştırmak · şahsiyet bütünlüğü sağlamak · potansiyeli açığa çıkarmak · akıl ve ahlak uyumunu tesis etmek.

Öğrenme süreci

Hak temelli, gelişim odaklı; esnek, özgür ve bireysel farklılıklara saygılı.

Destekleyen unsurlar

Öğretim programları · projeler ve tematik programlar · sosyal etkinlikler · dijital ekosistem · öğretmen gelişimi.

Beceriler, değerler ve eğilimler arasındaki ilişki

Kavramsal beceriler, alan becerileri, sosyal-duygusal öğrenme becerileri, değerler, okuryazarlık becerileri ve eğilimler; anlam–ilişki–özellik–işlev temelinde örgüsel (ilişkisel) bir yapıda sınıflandırılmıştır. Her beceri diğerleriyle ilişkili ve döngüsel çalışır.

  • Yapılandırma, özetleme, tahmin etme ve değerlendirme → problem çözme becerisinin süreç bileşenleridir.
  • Çözümleme, yorumlama ve çıkarım yapma → matematiksel muhakeme alan becerisinde yer alır.
  • "Eleştirel düşünme" bir yerde beceri, başka yerde eğilim (eleştirel bakma) olarak işlev görür; "sorumluluk" bir yerde eğilim, başka yerde değerdir.
Program geliştirme tasarımı ilişkisel ve döngüsel bir yapıdadır: Programın temel yaklaşımı → öğrenme çıktıları → öğrenme kanıtları (ölçme-değerlendirme) → öğrenme-öğretme yaşantıları (temel kabuller, ön değerlendirme, köprü kurma, uygulamalar) → farklılaştırma → öğretmen yansıtmaları; bunların hepsini eğilimler ve programlar arası bileşenler destekler.
Öğretmen yansıtmaları
Öğretmen; yorumlama, akıl yürütme, değerlendirme ve eleştirel düşünme becerilerini kullanarak kendi uygulamasını değerlendirir, güçlü yönlerini ve gelişmeye açık alanlarını belirler, gelecekteki uygulamaları iyileştirir. Öğretmen modelin dinamik yapısına katkı veren bir rehberdir.

4 Kavramsal Beceriler (KB1 · KB2 · KB3)

Kavramsal beceri: karmaşık süreçleri, düşünmeyi ve bunu eyleme dönüştürmeyi ifade eden genel kavram. Üç boyutu vardır ve aralarında hiyerarşik bir "önce-sonra" ilişkisi yoktur; birlikte işlerler.
KB1 — Temel Beceriler

Karmaşık düşünme gerektirmeyen, doğrudan gözlemlenebilen eylemler: saymak, okumak, yazmak, çizmek, bulmak, seçmek, belirlemek, ölçmek, sunmak, kaydetmek…

KB2 — Bütünleşik Beceriler (20)

Süreç modellemesi yapılabilen, birden fazla bilişsel adım içeren beceriler. Her birinin süreç bileşenleri (SB) tanımlıdır.

KB3 — Üst Düzey Düşünme Becerileri (3)

Bütünleşik becerilerin birleşiminden oluşan, çok boyutlu zihinsel süreçler: karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme.

20 bütünleşik beceri (KB2)

KodBeceriKodBeceri
KB2.1Çelişki gidermeKB2.11Gözleme dayalı tahmin etme
KB2.2GözlemlemeKB2.12Mevcut bilgiye/veriye dayalı tahmin etme
KB2.3ÖzetlemeKB2.13Yapılandırma
KB2.4ÇözümlemeKB2.14Yorumlama
KB2.5SınıflandırmaKB2.15Yansıtma
KB2.6Bilgi toplamaKB2.16Muhakeme (akıl yürütme)
KB2.7KarşılaştırmaKB2.17Değerlendirme
KB2.8SorgulamaKB2.18Tartışma
KB2.9GenellemeKB2.19Mantıksal denetleme
KB2.10Çıkarım yapmaKB2.20Sentezleme

Süreç bileşenlerinden örnekler

Çözümleme (KB2.4)

Bütünü parçalarına ayırıp ilişkileri belirleme: ① parçaları belirlemek ② parçalar arasındaki ilişkileri belirlemek.

Sınıflandırma (KB2.5)

① değişken/ölçüt belirlemek ② ayrıştırmak/bölmek ③ tasnif etmek ④ etiketlemek.

Sorgulama (KB2.8)

① merak ettiği konuyu tanımlamak ② soru sormak ③ bilgi toplamak ④ doğruluğu değerlendirmek ⑤ çıkarım yapmak.

Gözlemleme (KB2.2)

① amaç-ölçüt belirlemek ② uygun araçla veri toplamak ③ verileri sınıflandırıp kaydetmek.

Çelişki giderme (KB2.1)

① çelişkinin yerini belirlemek ② olası yolları araştırmak ③ uygun yolu seçip harekete geçmek ④ çözümü değerlendirmek.

Karşılaştırma (KB2.7)

① özellikleri belirlemek ② benzerlikleri listelemek ③ farklılıkları listelemek.

Fiziksel beceriler

Kol, bacak, gövde ve kas gruplarının doğru, dengeli ve tutarlı hareketleridir; beyin–sinir sistemi–kas koordinasyonu gerektirir. Yalnız bedensel değil zihinsel, duygusal ve sosyal boyutları da vardır. Bireye yaşam boyu hareket etme isteği, güveni ve yeterliği kazandırır. Deney yapma, harita okuma, konuşma, yazma gibi beceriler de hem bedensel koordinasyon hem zihinsel süreç içerir; fiziksel beceriler diğer beceri setlerinden bağımsız değildir.

5 Eğilimler (E1 · E2 · E3)

Eğilim: bireyin bilgi, beceri ve tutumlarını yönlendiren zihinsel ve duygusal örüntüdür; kısaca bir eylemi gerçekleştirme isteği ve farkındalığı. Doğuştan gelen mizaç ile çevreyle şekillenen karakterin etkileşimi kişiliği, kişilik de eğilimleri belirler. Eğilimler öğrenilebilir ve geliştirilebilir.

Rolü: Eğilimler becerilerin eyleme dönüşmesini tetikler, becerinin niteliğini artırır, değerleri besler. Modeldeki bilgi görselinde eğilimler "becerilerin destekleyicisi" olarak konumlanır. Her ünitede hangi eğilimin geliştirileceği, ilgili beceriyle kurulan ilişkiye göre belirlenir; öğrenme ortamı eğilimleri gözlemlenebilir kılacak biçimde düzenlenir.

E1 · Benlik Eğilimleri (6)

Kişinin içsel özelliklerini becerilerine yansıtması.
E1.1 Merak · E1.2 Bağımsızlık · E1.3 Azim ve kararlılık · E1.4 Kendine inanma (öz yeterlilik) · E1.5 Kendine güvenme (öz güven) · E1.6 Seçicilik

E2 · Sosyal Eğilimler (5)

İçsel özelliklerin sosyal çevredeki davranışlara yansıması.
E2.1 Empati · E2.2 Sorumluluk · E2.3 Girişkenlik · E2.4 Güven · E2.5 Oyunseverlik

E3 · Entelektüel Eğilimler (10)

Zihinsel ve düşünsel birikimin becerilere yansıması.
E3.1 Muhakeme · E3.2 Odaklanma · E3.3 Yaratıcılık · E3.4 Gerçeği arama · E3.5 Açık fikirlilik · E3.6 Analitiklik · E3.7 Sistematiklik · E3.8 Soru sorma · E3.9 Şüphe duyma · E3.10 Eleştirel bakma

Sayı ezberi: 6 – 5 – 10 = 21 eğilim. Benlik eğilimleri içsel gücü, sosyal eğilimler toplumsal uyumu, entelektüel eğilimler düşünsel derinliği temsil eder. Dikkat: Merak benlik, empati ve sorumluluk sosyal, muhakeme entelektüel eğilimdir.
Karıştırılan ikililerDoğrusu
Kendine inanma — kendine güvenmeKendine inanma = öz yeterlilik (bir işi başarabileceğine inanma); kendine güvenme = öz güven
Muhakeme — eğilim mi beceri mi?E3.1 muhakeme eğilim; KB2.16 muhakeme (akıl yürütme) bütünleşik beceri
Eleştirel bakma — eleştirel düşünmeEleştirel bakma eğilim (E3.10); eleştirel düşünme üst düzey beceri (KB3.3)
SorumlulukSosyal eğilim (E2.2) ve aynı zamanda Erdem-Değer-Eylem çerçevesinde çatı değer (D16)

6 Alan Becerileri

Alan becerileri, kavramsal becerileri ve/veya alana özgü bütünleşik becerileri kapsar; bağlama dayalı bilgi kümeleriyle birlikte düşünülür. Her biri ardışık olmayan, çok boyutlu süreç bileşenleriyle modellenir ve ölçme-değerlendirmeye doğrudan girdi sağlar.
AlanKısaltmaBeceriler
TürkçeTABAnlama: dinleme/izleme, okuma · Anlatma: konuşma, yazma (anlama-anlatma bütünlüğü)
MatematikMAB5: matematiksel muhakeme, matematiksel problem çözme, matematiksel temsil, veri ile çalışma ve veriye dayalı karar verme, matematiksel araç ve teknoloji ile çalışma
Fen BilimleriFBAB13: bilimsel gözlem, sınıflandırma, bilimsel gözleme dayalı tahmin, bilimsel veriye dayalı tahmin, operasyonel tanımlama, hipotez oluşturma, deney yapma, bilimsel çıkarım, bilimsel model oluşturma, tümevarımsal ve tümdengelimsel akıl yürütme, kanıt kullanma, bilimsel sorgulama
Sosyal BilimlerSBAB17: zamanı algılama ve kronolojik düşünme, kanıta dayalı sorgulama, tarihsel empati, değişim ve sürekliliği algılama, sosyal katılım, girişimcilik, mekânsal düşünme, coğrafi sorgulama, coğrafi gözlem ve saha çalışması, harita, tablo-grafik-diyagram, mantıksal muhakeme, felsefi sorgulama, felsefi muhakeme, felsefi düşünce ortaya koyma, eleştirel sosyolojik düşünme, tarihsel sorun analizi ve karar verme
SanatSAB13: görsel sanatlarda 5 (sanatsal algılama, görsel mesajı okuma, sanat eserini inceleme, sanatsal üretim, sanatsal tasarım) + müzikte 8 (işitme, okuma, yazma, dinleme, söyleme, çalma, yaratıcılık, hareket)
Beden Eğitimi, Oyun ve SporBEOSAB10: hareketi sergileme, hareket kavramlarını uygulama, taktik ve strateji, fiziksel aktiviteye katılma, ritmik hareket, fiziksel uygunluk, eşle/grupla hareket, adil oyun, takım/grup liderliği, güvenli ortam oluşturma
Bilişim Teknolojileri ve YazılımBTYAB6: bilişim teknolojilerini kullanma, bilgi işlemsel düşünme, yazılım geliştirme, dijital ürün geliştirme, veri yönetimi, dijital güvenlik önlemleri alma
TasarımTSMAB4: tasarım ürünü oluşturma, benzetişim/benzetim, çoklu ortam sunum, doğa ve canlıları tasarımla ilişkilendirme (esinlenme)
Din Eğitimi ve ÖğretimiDAB8: temel kaynakları kullanma, dinî kaynakları tetkik, tahkik, tefekkür, dinî delillere başvurma, tatbik, tilavet, hitabet ve mesleki uygulama
Yabancı DilYDAB + YDDBAlımlayıcı: dinleme/izleme-anlamlandırma, okuma-anlamlandırma · Üretici: konuşma-anlatma, yazma-anlatma · Destekleyici: dil bilgisi, sözcük, sesletim seçme-kullanma
Sayı ezberi: Matematik 5 · Fen 13 · Sosyal 17 · Sanat 13 · Beden eğitimi 10 · Bilişim 6 · Tasarım 4 · Din 8. Matematiksel muhakemenin süreç zinciri: çözümleme → yorumlama → çıkarım yapma → doğrulama/ispat.

7 Öğrenme Çıktıları ve İçerik Çerçevesi

Formül: Bilgi kümesi (ünite/tema/öğrenme alanı içeriği) + alan becerisi veya kavramsal beceri = öğrenme çıktısı. Modelde ders hedefleri "öğrenme çıktısı" olarak yazılır.

Öğrenme çıktısı yazım ilkeleri

  • İlgili becerinin süreç bileşenleri referans alınır; ekleme ya da çıkarma yapılmaz, yalnız alana özgü uyarlama yapılabilir.
  • Temel becerilerle (KB1) yazılan çıktılara süreç bileşeni eklenmez.
  • Temel eğitimde (okul öncesi–ilkokul–ortaokul) bir süreç bileşeni çıktıya dönüştürülecekse ona karşılık gelen temel beceri seçilir.
  • Çıktılar süreç temelli, gözlenebilir ve ölçülebilir eylemlerle yazılır; dikey ve yatay hizada tutarlılık (düzeye uygunluk, ön koşulluluk, karmaşıklık) korunur.
  • Bu kurgu birden çok bütünleşik beceriyi aynı anda işletir ve üst düzey düşünmeyi destekler.

İçerik çerçevesi

"Öğrenci ne bilmeli?" sorusunun yanıtıdır: bir katalog değil, sağlam, geçerli ve dayanıklı bilgi. Yatay boyut farklı konu alanları arasındaki ilişkileri, dikey boyut aynı alanın sınıf düzeyine göre derinleşmesini gösterir. Doğrusal sıra yerine ön koşul ilişkileriyle esnek ve derinleşen bir örgü kurulur.

Disipline özgü bilgi

Anahtar kavram, ilke ve semboller; diğer bilgi türlerine sağlam zemin.

Disiplinler arası bilgi

Konu ve kavramların disiplinler arasında ilişkilendirilmesi (transfer).

Epistemik bilgi

"Uzmanlar nasıl düşünür, nasıl çalışır?" — alanın bilgi üretme biçimi.

İşlemsel bilgi

"Nasıl yapılır?" adımları; bir kısmı alana özgü, bir kısmı disiplinler üstü.

Bilgi–beceri etkileşimi: Bilgi beceri kazanımının temelidir; beceri ise bilgiye erişimin ve yeni bilgi üretiminin aracıdır. Aynı beceri farklı konularla, aynı konu farklı becerilerle işlenebilir.

Disiplinler arası ve beceriler arası ilişkiler

İlişkilendirme yapay değil, anlamlı ve doğal olmalıdır; önceki ve sonraki konularla süreklilik sağlanır. Beceriler arası ilişkilendirmede öğrenme çıktısında geçmeyen ama süreçte destekleyici rol oynayan kavramsal beceriler de işe koşulur; bu da üst düzey düşünme becerilerini geliştirir.

8 Programlar Arası Bileşenler ve Sosyal-Duygusal Öğrenme

Programlar arası bileşenler öğretim programlarının tamamlayıcısıdır; eğitimin örtük hedeflerini yansıtır ve okul öncesinden lise sonuna kadar sarmal ve bütüncül biçimde, yalnız bir derste değil bütün süreçte geliştirilir. Üç bileşen vardır: ① Sosyal-duygusal öğrenme becerileri ② Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi ③ Sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri.

Sosyal-duygusal öğrenme becerileri programlarda ayrı bir içerik değil, bütün öğretim sürecine nüfuz eden bir yapıdır. Yaşantılar yoluyla öğrenilir, öğretilebilir ve değişebilir; öğretmen, öğrenci, yönetici ve veli sürece birlikte katılır.

SDB1 · Benlik Becerileri

Kişinin kendi kaynaklarını tanıma, geliştirme ve kullanma.
SDB1.1 Kendini tanıma (öz farkındalık)
SDB1.2 Kendini düzenleme (öz düzenleme)
SDB1.3 Kendine uyarlama (öz yansıtma)

SDB2 · Sosyal Yaşam Becerileri

Toplumsal hayatta etkin ve uyumlu olma.
SDB2.1 İletişim
SDB2.2 İş birliği
SDB2.3 Sosyal farkındalık

SDB3 · Ortak/Birleşik Beceriler

Benlik ve sosyal becerilerin kesişimi.
SDB3.1 Uyum
SDB3.2 Esneklik
SDB3.3 Sorumlu karar verme

Ezber: 3 × 3 = 9 sosyal-duygusal beceri. "Sorumlu karar verme" ortak/birleşik beceridir (SDB3.3); üst düzey düşünme becerisi olan "karar verme" (KB3.1) ile karıştırmayın.

9 Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi

Değer, insanın duygu, düşünce ve davranışlarını yönlendiren bir ahlaki pusuladır. Çerçeve kişiyi eylemlerden değerlere, değerlerden erdemli insana, oradan da "Huzurlu Aile ve Toplum" ile "Yaşanabilir Çevrede Huzurlu İnsan" hedefine ulaştırmayı amaçlar.
UnsurTanımİşlev
ErdemEğitimin hedeflediği güçlü kişilik özellikleriNihai amaç
DeğerDuygu, düşünce ve davranışı biçimlendiren ölçütErdeme giden yol
EylemDeğerin yaşamdaki somut yansımasıDeğerin görünür hâli

Değerler millî ve manevi köklere dayanır, evrensel boyutu da korunur. Değerler beceri ve içerikten ayrı değil, kaynaşık biçimde işlenir; öğrencinin gelişimine göre birikimli desteklenir (hiyerarşik değil, yatay-dikey bütünlükte).

20 değer ve alanları

Çatı değerler (3)

Saygı · Sorumluluk · Adalet — diğer bütün değerlerle yoğun kesişim noktası olanlar.

Kişisel hayat alanı (6)

Çalışkanlık · mahremiyet · mütevazılık · sabır · sağlıklı yaşam · tasarruf → Huzurlu İnsan

Aile ve sosyal çevre alanı (7)

Aile bütünlüğü · dostluk · dürüstlük · özgürlük · sevgi · vatanseverlik · yardımseverlik → Huzurlu Aile ve Toplum

Fiziksel çevre alanı (4)

Duyarlılık · estetik · merhamet · temizlik → Yaşanabilir Çevre

Kodlar alfabetiktir: D1 Adalet · D2 Aile bütünlüğü · D3 Çalışkanlık · D4 Dostluk · D5 Duyarlılık · D6 Dürüstlük · D7 Estetik · D8 Mahremiyet · D9 Merhamet · D10 Mütevazılık · D11 Özgürlük · D12 Sabır · D13 Sağlıklı yaşam · D14 Saygı · D15 Sevgi · D16 Sorumluluk · D17 Tasarruf · D18 Temizlik · D19 Vatanseverlik · D20 Yardımseverlik. 3 + 6 + 7 + 4 = 20.

Her değerin altında eğilim/davranış göstergeleri vardır. Örnek: Adalet (D1) → "hak ve özgürlüklerini bilen", "hakkaniyetli", "ölçülü ve dengeli", "liyakate önem veren" göstergeleri; "adalet ve merhamet arasındaki dengeyi sağlar", "adalet ve eşitlik kavramlarını ayırt eder" gibi davranışlar.

10 Sistem Düşüncesi ve Okuryazarlık Becerileri

Okuryazarlık, bilgi çağında bilgiye ulaşma, anlamlandırma ve yönetme becerisidir; sistem düşüncesi ise karmaşıklığı anlama, ilişkileri görme ve düzeni kavrama sürecidir. TYMM okuryazarlığı sistem düşüncesiyle bütünleşik ele alır. Okuryazarlık bütün derslerde, öğrenme çıktılarında örtük biçimde, okul öncesinden lise sonuna sarmal yapıda kazandırılır.
Sistem düşüncesinin aşamaları

① Sistemin farkında olma ② parçaları tanıma ③ parçalar arası ilişkileri belirleme ④ sistemin amacını ve işlevini anlama.

Sistem okuryazarlığı bütünleşik becerileri

Sistemin parçalarını belirleme · sistemi ve bileşenlerini çözümleme/yapılandırma · sistem davranışını tahmin edecek araçları oluşturma-seçme-kullanma · sistemdeki problemleri çözme ve sürdürülebilir çözümleri eyleme dönüştürme.

9 okuryazarlık türü

KodTürÖrnek süreç bileşeni
OB1Bilgi okuryazarlığıBilgi ihtiyacını fark etme → toplama → özetleme → sentezleme → kullanarak eleştirel düşünme
OB2Dijital okuryazarlıkDijital bilgiye ulaşma, fikrî mülkiyete uygun davranma, e-güvenlik önlemleri alma
OB3Finansal okuryazarlıkGeliri anlama, para yönetimi, bilinçli harcama ve borçlanma, tasarruf ve yatırım
OB4Görsel okuryazarlıkGörseli anlama, yorumlama, görsel iletişim uygulaması oluşturma
OB5Kültür okuryazarlığıKültürü kavrama, kültürel etkileşim, kültürü sürdürme
OB6Vatandaşlık okuryazarlığıVatandaşlığı anlama, hak ve sorumlulukları sorgulama, hak arama
OB7Veri okuryazarlığıSoru sorma, veri oluşturma, düzenleme, görselleştirme, örüntü analizi
OB8Sürdürülebilirlik okuryazarlığıSürdürülebilir kalkınmayı anlama, sürdürülebilir olmayan sistemlerin problemlerini çözme
OB9Sanat okuryazarlığıSanat türlerini anlama, eser inceleme, sanatsal pratik geliştirme
Üç gelişim düzeyi (sarmal): ① Farkındalık — temel bilgi, terim, kavramı tanımlama, anlama, duyarlılık gösterme ② İşlevsellik — bunlar arasındaki bütüncül ilişkiyi fark etme ③ Eylemsellik — edinilen bilgiyle eyleme geçme. Süreç farkındalıkla başlar, eylemsellikle tamamlanması beklenir; bazen işlevsellikte kalıp daha geniş bir farkındalığa dönüşerek sürebilir.

11 Öğrenme Kanıtları ve Öğrenme-Öğretme Yaşantıları

Ölçme ve değerlendirme (öğrenme kanıtları)

Ölçme-değerlendirme öğretimin hem parçası hem tamamlayıcısıdır. Problem çözmeye dayalı; durum, süreç ve sonuç temelli, çok boyutlu bir yaklaşım benimsenir: süreç değerlendirme · öğretimsel değerlendirme · öğrenme kanıtları. Nihai ilke: değerlendirme, öğrenmeyi geliştirme aracıdır.
  • Süreç sürekli, biçimlendirici (geliştirici) ve beceri odaklıdır; geri bildirim değerlendirmenin en önemli bileşenidir ve çift yönlüdür.
  • Ölçme araçları öğrenme çıktılarının süreç bileşenlerini yoklayacak biçimde aşamalı tasarlanır.
  • Her ünite/tema/öğrenme alanında en az bir performans görevi bulunur; görevler gerçek yaşamla ilişkili, anlamlı, ilgi çekici, esnek ve bireyselleştirilebilir olmalıdır.
  • Öğrenme kanıtları: portfolyo, ödev, proje, performans görevi, sunum, kontrol listesi, gözlem formu, öz/akran değerlendirme, yansıtma yazıları, dijital görevler.
  • Öz değerlendirme için öğrenci hedeflenen çıktıları ve ölçütleri bilmelidir. Raporlar adil, açık, anlaşılır olur; güçlü-zayıf yönler ve gelişim önerileri içerir.

Öğrenme-öğretme yaşantılarının bileşenleri

① Temel kabuller

Ünite/temada öğrencinin önceden bildiği varsayılan bilgi, kavram, ilke, genelleme ya da teoremler.

② Ön değerlendirme süreci

Temel kabullere sahip olunup olunmadığını, öğrencinin ilgi, ihtiyaç ve hazırbulunuşluğunu belirler; fiziksel ortam, motivasyon, zihinsel hazırlık ve öğrencinin kendi hedefini belirlemesini içerir.

③ Köprü kurma

Ön bilgi ile yeni bilgi arasında bağ kurma; benzetme, metafor, somut örnek, günlük yaşamla ilişkilendirme, akran paylaşımı.

④ Öğrenme-öğretme uygulamaları

Öğrenci merkezli; öğretmen rehber ve tasarımcı, öğrenci aktif ve yansıtıcı katılımcı. Yaparak-yaşayarak öğrenme ve yaptığı üzerine düşünme.

⑤ Farklılaştırma

Zenginleştirme ve destekleme uygulamaları.

⑥ Öğretmen yansıtmaları

Öğretmenin kendi uygulamasını değerlendirip iyileştirmesi.

Beş temel öğrenme yaklaşımı

YaklaşımÖz
Yaşantı temelli öğrenmeDeneyimin kavramsallaştırılıp dönüştürülmesi; döngüsel, öğrenci kendine uygun aşamadan başlayabilir
Bağlam temelli öğrenmeGerçek yaşam senaryoları ve örnek olaylar üzerinden anlam kurma; doğal olarak disiplinler arası
Proje temelli öğrenmeÖn bilgileri sentezleyerek ürün oluşturma; bilimsel araştırma basamakları
Sorgulamaya dayalı öğrenmeSüreç bir soruyla başlar; araştırma-değerlendirme-sunum döngüsü
İş birlikli öğrenmeKüçük takımlar, ortak amaç, karşılıklı öğrenme ve roller

Öğrenme ortamları: geleneksel fiziksel (sınıf, laboratuvar, kütüphane, atölye) · çevrim içi · sosyal (kulüp, topluluk) · açık alan/sınıf dışı (müze, doğa, bilim merkezi) · VR/AR tabanlı.

12 Farklılaştırma, Okul Temelli Planlama ve Program Dışı Etkinlikler

Farklılaştırılmış öğretim: öğretmen içeriği (ne öğretilecek), süreci (nasıl öğretilecek) ve ürünü (öğrenilen nasıl gösterilecek) öğrencinin hazırbulunuşluk, ilgi ve öğrenme profiline göre uyarlar. Amaç her öğrenciye ayrı plan değil, sınıf genelinde çeşitlendirilmiş öğrenme yolları sunmaktır. Model "yarıştıran ve ayrıştıran değil, bireysel farklılıklara duyarlı nitelikli çeşitlilik" ister.

İlkeler: esneklik (zaman, yer, materyal, gruplama) · bireysel farklılıklara saygı · değişime açıklık · bireysel ve grup beklentileri arasında denge · herkesin kendi hızında ilerlemesi · sürekli ve biçimlendirici (tanısal) değerlendirme · esnek gruplama.

Zenginleştirme

Öğrenme potansiyeli yüksek, akranlarına göre ileri düzeydeki öğrenciler için; öğrenmeyi derinleştirir ve genişletir. Programın ötesine geçilir, içerik daha karmaşık ve özgün hâle gelir, öğrenci anlamlı bir ürün/proje ortaya koyar.

Destekleme

Daha fazla zaman, tekrar ya da rehberliğe ihtiyaç duyan öğrenciler için uyarlama. Bu yetersizlik anlamına gelmez. Süreç adım adım yapılandırılır, dikkat dağıtıcılar azaltılır, öz farkındalık-öz düzenleme-öz yansıtma desteklenir, öz güven güçlendirilir.

Okul temelli planlama

Zümre öğretmenler kurulunun ders kapsamında kararlaştırdığı araştırma-gözlem, sosyal etkinlik, proje, yerel çalışma, okuma etkinlikleri gibi çalışmalara ayrılan süredir. Öğretmene özerklik ve esneklik tanır, programların tamamlayıcısıdır. Süre, programlardaki ünite/tema süre tablolarında belirtilir ve yıllık planlarda gösterilir. 1739 sayılı Kanun'un genel amaçları ve temel ilkeleri dikkate alınır. Süreç: ihtiyaç belirleme → uygun faaliyet → uygulama → etki değerlendirmesi.

Program dışı etkinlikler

Öğrencinin zihinsel, sosyal-duygusal, fiziksel ve ahlaki gelişimini destekler; öğrenilen becerilerin gerçek yaşamda uygulanmasını sağlar. Modelde iki boyutu vardır:

Sosyal Sorumluluk Programı

Eğitim, kültür, spor, sağlık, sosyal hizmet, çevre koruma, afet ve acil durum gibi alanlarda proje üretme; sosyal girişimcilik, empati, dayanışma; "öğrenerek topluma katkı sunan birey".

Hayat Boyu Öğrenme ve Kariyer Deneyimleri

Öğrenmenin okulla bitmemesi: öğrenen birey → öğrenen toplum → bilgi toplumu. İçsel motivasyon, öğrenme sorumluluğunun bireyde olması, liderlik, inisiyatif, kariyer gelişimi, öğrenmeyi öğrenme.

Bilim/Teknoloji/Çevre bileşeni: öğrencinin bilim ve teknolojinin yalnız tüketicisi değil, üreticisi ve yöneticisi olması (bilim-teknoloji-mühendislik-matematik, toplum, çevre).

★ Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli — Sınavda En Vurucu Noktalar

Son tekrar listesi
  1. Slogan “Köklerden Geleceğe”; bileşenler: programların temel yaklaşımı, öğrenci profili, Erdem-Değer-Eylem Çerçevesi, Beceriler Çerçevesi; model bütüncül eğitimin somut uygulamasıdır.
  2. Temel yaklaşım: eğitim hem hak hem toplumsal ödev · bilgi ile sorumluluk bir bütün · Türkçe düşüncenin ve kültür aktarımının temel aracı · programlar esnek, sade, güncellenebilir · dayanak 1739 ve Türkiye Yeterlilikler Çerçevesi.
  3. Nihai hedef: yetkin ve erdemli insan; bilgi + erdem = bilgelik. Hedefler: fıtratı korumak, karakteri olgunlaştırmak, şahsiyet bütünlüğü, potansiyeli açığa çıkarmak, akıl-ahlak uyumu.
  4. Dört kavram: insana bakış ontolojik (ruh-beden) · bilgiye bakış epistemolojik (bilgi-bilgelik) · eğitim sürecine bakış zamansal (geçmişten geleceğe) · değerlere bakış aksiyolojik olgunluk (ahlaki bilinç, estetik duyarlılık).
  5. 10 profil özelliği: ahlaklı, bilge, cesaretli, estetik, iradeli, merhametli, sağlıklı, sorgulayıcı, üretken, vatansever.
  6. Öğrenme süreci hak temelli, gelişim odaklı; beceri-değer-eğilim ilişkisi ilişkisel ve döngüsel (hiyerarşik değil).
  7. Kavramsal beceriler: KB1 temel (saymak, okumak, ölçmek…) · KB2 bütünleşik (20) · KB3 üst düzey (3): karar verme, problem çözme, eleştirel düşünme. Boyutlar arasında önce-sonra ilişkisi yok.
  8. Süreç bileşenleri: sınıflandırma ölçüt → ayrıştırma → tasnif → etiketleme · karşılaştırma özellik → benzerlik → farklılık · çelişki giderme yerini bul → yolları araştır → seç-uygula → değerlendir · sorgulama merak → soru → bilgi → doğruluk → çıkarım.
  9. Eğilimler 6 + 5 + 10 = 21: E1 benlik (merak, bağımsızlık, azim, kendine inanma, kendine güvenme, seçicilik) · E2 sosyal (empati, sorumluluk, girişkenlik, güven, oyunseverlik) · E3 entelektüel (muhakeme, odaklanma, yaratıcılık, gerçeği arama, açık fikirlilik, analitiklik, sistematiklik, soru sorma, şüphe duyma, eleştirel bakma).
  10. Eğilim = eylemi gerçekleştirme isteği ve farkındalığı; öğrenilebilir; “becerilerin destekleyicisi”.
  11. Öğrenme çıktısı = bilgi kümesi + alan becerisi veya kavramsal beceri; süreç bileşenine ekleme/çıkarma yapılmaz; KB1 çıktılarına süreç bileşeni eklenmez.
  12. İçerik çerçevesi bilgi türleri: disipline özgü · disiplinler arası · epistemik (uzman nasıl düşünür) · işlemsel (nasıl yapılır).
  13. Alan becerisi sayıları: Matematik 5 · Fen 13 · Sosyal 17 · Sanat 13 · Beden eğitimi 10 · Bilişim 6 · Tasarım 4 · Din 8.
  14. Programlar arası bileşenler (3): SDÖ becerileri · Erdem-Değer-Eylem · sistem düşüncesi ve okuryazarlık.
  15. SDÖ 3 × 3 = 9: benlik (öz farkındalık, öz düzenleme, öz yansıtma) · sosyal yaşam (iletişim, iş birliği, sosyal farkındalık) · ortak (uyum, esneklik, sorumlu karar verme).
  16. Erdem = nihai amaç · değer = erdeme giden yol · eylem = değerin görünür hâli. 20 değer: çatı 3 (saygı, sorumluluk, adalet) + kişisel 6 + aile-sosyal 7 + fiziksel çevre 4.
  17. Sistem düşüncesi aşamaları: sistemin farkında olma → parçaları tanıma → ilişkileri belirleme → amaç ve işlevi anlama.
Değer alanıDeğerler
Çatı (3)Saygı · Sorumluluk · Adalet
Kişisel hayat (6) → Huzurlu İnsanÇalışkanlık · mahremiyet · mütevazılık · sabır · sağlıklı yaşam · tasarruf
Aile ve sosyal çevre (7) → Huzurlu Aile ve ToplumAile bütünlüğü · dostluk · dürüstlük · özgürlük · sevgi · vatanseverlik · yardımseverlik
Fiziksel çevre (4) → Yaşanabilir ÇevreDuyarlılık · estetik · merhamet · temizlik
Karıştırılanlar / soru tuzakları
  1. Kendine inanma = öz yeterlilik; kendine güvenme = öz güven.
  2. Muhakeme: E3.1 eğilim, KB2.16 beceri; eleştirel bakma eğilim (E3.10), eleştirel düşünme üst düzey beceri.
  3. Sorumluluk: E2.2 sosyal eğilim ve D16 çatı değer.
  4. “Sorumlu karar verme” SDÖ ortak becerisidir; “karar verme” KB3 üst düzey beceridir.
  5. Merhamet fiziksel çevre, dürüstlük aile-sosyal alandadır.
📕
Maarif Modeli PDF’leri

Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar.

⬇ Konu anlatımı PDF💊 Hap bilgiler PDF
Sırada ne var? Konuları okuduktan sonra Maarif Modeli Testleri’ne geçin: 20’şer soruluk testler, doğru cevabı her soruda ya da test sonunda görme seçeneği, yanlışlarınız için ayrı tekrar testi. İlk 2 test ücretsizdir.

👑 EB Akademi Pro

1.000 TL1 yıl · 1 Aralık’a kadar bu fiyat
  • İlk 2 test ücretsiz; 3. testten itibaren bütün testler Akademi Pro ile açılır.
  • 1 Aralık’a kadar bütün konu anlatımı PDF’leri eklenecek ve 5.000 soruluk havuz oluşacaktır.
  • Eğitim bilimleri, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, mevzuat (222, 657, 1739 sayılı kanunlar…) ve T.C. İnkılap Tarihi ayrı ayrı anlatım, PDF ve testlerle.
  • Akademi Pro, sitenin Öğretmen/İdareci Pro üyeliğinden ayrı bir üründür.

1 Aralık’tan sonra fiyat artacaktır.

Bu anlatım MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları Ortak Metni esas alınarak EB Akademi ekibince özetlenmiştir; beceri, eğilim ve değer kodları Ortak Metindeki numaralandırmaya göredir.