EB Akademi · EKYS Hazırlık · Mevzuat

5442 Sayılı İl İdaresi Kanunu Konu Anlatımı

5442 sayılı İl İdaresi Kanunu: mülki bölümler, valinin ve kaymakamın hukuki durumu, emir-disiplin-teftiş yetkileri ve idare kurulları — karşılaştırmalı.

📕
5442 Sayılı Kanun PDF’leri

Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar — sayfanın en altında da var.

⬇ Konu anlatımı PDF💊 Hap bilgiler PDF

1 Mülki İdare Bölümleri ve İl İdaresinin Esası

5442 sayılı İl İdaresi Kanunu (1949) — Türkiye merkezî idare kuruluşu bakımından coğrafya durumu, iktisadi şartlar ve kamu hizmetlerinin gereklerine göre illere, iller ilçelere, ilçeler bucaklara bölünür. İllere, ilçelere ve bucaklara merkez yapılan yerin adı verilir.
İşlem (md. 2)Nasıl yapılır?
İl ve ilçe kurulması, kaldırılması, merkezlerinin belirlenmesi, adlarının değiştirilmesi, bir ilçenin başka ile bağlanmasıKanunla
Bucak kurulması-kaldırılması, il-ilçe-bucak sınırlarının değiştirilmesi, köy/kasabanın başka il veya ilçeye bağlanması, önemli mevki ve tabii arazi adlarının değiştirilmesiCumhurbaşkanı onayıyla
Yeniden köy kurulması veya yerinin değiştirilmesiİlgili bakanlıkların görüşü alınarak
Aynı ilçe içinde köyün başka bucağa bağlanması, köy adlarının değiştirilmesi, köylerin birleştirilmesi-ayrılmasıİçişleri Bakanlığının tasvibiyle
Yetki genişliği (md. 3)

İllerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır. Birden çok ili içine alan çevrede, belli hizmetler için yetki genişliğine sahip bölge kuruluşları kurulabilir.

İl genel idaresi (md. 4)

Başı ve mercii validir. Bakanlıkların ildeki teşkilatlarının başındakiler il idare şube başkanlarıdır (ör. il millî eğitim müdürü); bunların emrindekiler ilin ikinci derecede memurlarıdır. Bu teşkilat valinin emri altındadır.

Kapsam dışı

Hâkimler ve savcılar, adalet memurları, askeri birlikler, askeri fabrika ve kurumlar, askerlik daire ve şubeleri valinin bu emir yetkisi dışındadır.

Vali yardımcısı (md. 5)

Valinin belirlediği işlerde yardımcılığını ve valinin bulunmadığı zamanlarda vekilliğini yapar; valiliğin yazı işlerinin düzenlenmesinden sorumludur.

2 Valinin Hukuki Durumu, Görev ve Yetkileri

md. 9: Vali, ilde Cumhurbaşkanının temsilcisi ve idari yürütme vasıtasıdır. İlin genel idaresinden Cumhurbaşkanına karşı sorumludur. Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar görevlerine ait işler için valilere re'sen emir ve talimat verir.
  • Bakanlıklar il genel idare işlerini doğrudan valiliklere yazar; valilikler de doğrudan bakanlıklarla yazışır. Vali, hesap ve teknik işlerde şube başkanlarına vali adına imza yetkisi verebilir.
  • Vali ilde teşkilatı bulunmayan bir işi, o işle ilgili herhangi bir şube başkanına verebilir; bu işin yapılması mecburidir.
  • Vali Cumhuriyet Bayramı törenlerine başkanlık eder ve tebrikleri kabul eder; ceza ve tevkif evlerinin muhafazasını, Cumhuriyet savcısıyla birlikte hükümlülerin sağlık şartlarını gözetir.
  • Kamu düzeni: Ciddi bozulma belirtisi varsa 15 günü geçmemek üzere belirli yerlere giriş-çıkışı sınırlayabilir, dolaşma ve toplanmayı düzenleyebilir, ruhsatlı da olsa silah taşınmasını yasaklayabilir. Olaylar emrindeki kuvvetlerle önlenemezse İçişleri Bakanlığından ve en yakın askeri birliklerden yardım ister; acil hâlde istek sözlü yapılıp sonradan yazıya dönüştürülür.
Denetim ve disiplinVali
AmirlikAdli ve askeri birlikler hariç bakanlıkların il teşkilatındaki bütün memurların en büyük amiridir.
Disiplin cezasıSavunma aldıktan sonra uyarma, kınama ve beş günlüğe kadar aylıktan kesme cezalarını verir; re'sen verdiği cezalar kesindir ve tebliğden itibaren sicile geçer. Daha ağır cezalar için teklifte bulunur.
İşten el çektirmeDenetimde iş başında kalmasında sakınca gördüğü memura sorumluluğu altında işten el çektirebilir, durumu ilgili makama derhal bildirir.
Şube başkanları toplantısı (md. 24)Yılda dört defadan az olmamak üzere şube başkanlarını heyet hâlinde toplar; alınan kararlar bütün şubeler için mecburidir.
TeftişHer yıl ilin bütün ilçe ve bucaklarını, programa alınan köyleri ve il teşkilatını teftiş eder.

3 İlçe İdaresi ve Kaymakam

İlçe genel idaresinin başı ve mercii kaymakamdır. Kaymakam ilçede Cumhurbaşkanının idari yürütme vasıtasıdır ve ilçenin genel idaresinden sorumludur. İlçedeki teşkilatın başındakiler ilçe idare şube başkanlarıdır (ör. ilçe millî eğitim müdürü).
Yazışma

Valiler ilçeye ait işleri doğrudan kaymakama yazar; kaymakamlar valiyle yazışır. Olağanüstü hâllerde kaymakam bakanlıklarla yazışabilir ve valiye bilgi verir. Valinin emirleri ilçe şube başkanlarına kaymakam yoluyla tebliğ edilir.

Disiplin

Savunma alarak uyarma ve kınama cezaları verir (aylıktan kesme yok); re'sen verdiği cezalar kesindir. İşten el çektirmede ilçe şube başkanları için valinin muvafakati gerekir, diğer memurlar için re'sen.

İzin

İlçe şube başkanlarına acele hâllerde 8 güne kadar; atanması kendisine ait memurlara yıllık izinden düşülmek üzere bir aya kadar izin verebilir.

Teftiş (md. 36)

Her yıl ilçenin bütün bucakları ile köylerinin en az yarısını ve ilçedeki teşkilatı teftiş eder; çıkmadan valiyi haberdar eder, sonucu raporla valiye bildirir.

Kaymakam huzur ve güvenliği, kişi dokunulmazlığını, kamu esenliğini sağlar ve önleyici kolluk yetkisini kullanır. Olaylar kolluk kuvvetiyle önlenemezse valiye bilgi vererek yardım ister ve en yakın askeri komutanlara haber verir.

Vali-kaymakam karşılaştırması: vali → uyarma, kınama, 5 güne kadar aylıktan kesme · kaymakam → uyarma ve kınama. Vali teftişte bütün ilçe ve bucaklar, kaymakam bütün bucaklar + köylerin en az yarısı.

4 İl ve İlçe İdare Kurulları

KurulBaşkanÜyeler
İl idare kurulu (md. 57)Vali (vali yardımcısını görevlendirebilir)Hukuk işleri müdürü, defterdar, millî eğitim müdürü, bayındırlık, sağlık, tarım ve veteriner müdürleri
İlçe idare kurulu (md. 58)KaymakamYazı işleri müdürü (tahrirat kâtibi), mal müdürü, hükümet tabibi, ilçe millî eğitim müdürü, tarım ve veteriner

Kurula dâhil olmayan idare şubelerinin başkanları, kendi idarelerine ait işlerin görüşülmesinde üye sıfatıyla katılır (md. 59).

EKYS bağlantısı: İl ve ilçe millî eğitim müdürleri hem idare şube başkanı hem de il/ilçe idare kurulunun doğal üyesidir. Öğretmen ve okul yöneticileri hakkında 4483 kapsamında soruşturma izni de kaymakam/vali tarafından verilir.

★ 5442 İl İdaresi — Sınavda En Vurucu Noktalar

Son tekrar listesi
  1. Türkiye illere, iller ilçelere, ilçeler bucaklara bölünür; il ve ilçe kanunla kurulur.
  2. Köy adı değişikliği ve birleştirme İçişleri Bakanlığının tasvibiyle; il, ilçe, bucağa merkezin adı verilir.
  3. İllerin idaresi yetki genişliği esasına dayanır; il genel idaresinin başı ve mercii vali.
  4. Bakanlıkların il teşkilatı başındakiler il idare şube başkanıdır (il millî eğitim müdürü dâhil).
  5. Valinin yetkisi dışında: yargıç, savcı, adalet memurları, askerî birlikler, askerlik şubeleri.
  6. Vali yardımcısı vekâlet eder ve yazı işlerinden sorumludur.
  7. Vali ilin genel idaresinden Cumhurbaşkanına karşı sorumlu; Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar valiye re'sen emir verir.
  8. Vali şube başkanlarına hesabat ve teknik işlerde imza yetkisi devredebilir; Cumhuriyet Bayramında törenlere başkanlık eder.
  9. Önlenemeyen olaylarda İçişleri Bakanlığından ve gerekirse en yakın askerî birlikten yardım; acilde sözlü, sonra yazılı.
  10. Valinin re'sen verdiği disiplin cezaları kesindir; şube başkanlarını yılda en az 4 defa toplar.
  11. İlçede başı ve mercii kaymakam; kaymakam Cumhurbaşkanının idari yürütme vasıtasıdır; vali ilçe işlerini doğrudan kaymakama yazar.
  12. Kaymakam: savunma alarak uyarma ve kınama verir; acele hâlde 8 güne kadar izin verir; köylerin en az yarısını her yıl teftiş eder; teftişte valiyi haberdar eder.
  13. Olağanüstü hâllerde kaymakam bakanlıklarla doğrudan yazışır, valiye bilgi verir.
  14. İl idare kurulu başkanı vali: hukuk işleri müdürü, defterdar, millî eğitim, bayındırlık, sağlık, tarım, veteriner müdürleri. İlçe idare kurulu başkanı kaymakam (belediye başkanı üye değil).
SayıNe?
4 defaValinin şube başkanlarını yılda en az toplaması
8 günKaymakamın acele hâlde verebileceği izin
YarısıKaymakamın her yıl teftiş edeceği köyler
Karıştırılanlar / soru tuzakları
  1. Vali Cumhurbaşkanına karşı sorumludur, İçişleri Bakanına değil.
  2. Belediye başkanı ve Cumhuriyet başsavcısı idare kurulu üyesi değildir.
  3. Kaymakam yalnız uyarma ve kınama verir; aylıktan kesme veremez.
📕
5442 Sayılı Kanun PDF’leri

Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar.

⬇ Konu anlatımı PDF💊 Hap bilgiler PDF
Sırada ne var? Konuları okuduktan sonra 5442 Sayılı Kanun Testleri’ne geçin: 20’şer soruluk testler, doğru cevabı her soruda ya da test sonunda görme seçeneği, yanlışlarınız için ayrı tekrar testi. İlk 2 test ücretsizdir.

👑 EB Akademi Pro

1.000 TL1 yıl · 1 Aralık’a kadar bu fiyat
  • İlk 2 test ücretsiz; 3. testten itibaren bütün testler Akademi Pro ile açılır.
  • 1 Aralık’a kadar bütün konu anlatımı PDF’leri eklenecek ve 5.000 soruluk havuz oluşacaktır.
  • Eğitim bilimleri, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, mevzuat (222, 657, 1739 sayılı kanunlar…) ve T.C. İnkılap Tarihi ayrı ayrı anlatım, PDF ve testlerle.
  • Akademi Pro, sitenin Öğretmen/İdareci Pro üyeliğinden ayrı bir üründür.

1 Aralık’tan sonra fiyat artacaktır.

Bu anlatım 5442 sayılı Kanun’un mevzuat.gov.tr’deki güncel metni (703 sayılı KHK değişiklikleri dâhil) esas alınarak EB Akademi ekibince hazırlanmıştır.