4688 Sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu Konu Anlatımı
4688 sayılı Kanun: sendika ve konfederasyonların kuruluşu, organları, üyelik, kimlerin üye olamayacağı, sendikal güvenceler ve toplu sözleşme süreci (Hakem Kurulu dâhil) — sayılar ezber kutularında.
Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar — sayfanın en altında da var.
1 Amaç, Kapsam, Tanımlar ve Hizmet Kolları
| Kavram | Tanım |
|---|---|
| Konfederasyon | Değişik hizmet kollarında kurulmuş en az beş sendikanın oluşturduğu üst kuruluş. |
| Toplu sözleşme | Mali ve sosyal hakları belirlemek için yürütülen görüşmelerde mutabık kalınırsa imzalanan sözleşme. |
| Toplu sözleşme tutanağı | Sözleşme imzalanamazsa uzlaşılan ve uzlaşılamayan konuları gösteren tutanak. |
| İşyeri sendika temsilcisi | İşyerinde en çok üyeye sahip sendikanın seçtiği temsilci. |
| Sendika işyeri temsilcisi | En çok üyeye sahip sendika dışındaki her sendikanın seçtiği temsilci. |
Kuruluş esası (md. 4): Sendikalar hizmet kolu esasına göre ve Türkiye çapında faaliyet için kurulur; bir hizmet kolunda birden fazla sendika kurulabilir; meslek veya işyeri esasına göre sendika kurulamaz.
2 Kuruluş, Tüzük, Organlar ve Genel Kurul
Önceden izin almaksızın serbestçe kurulur; kurucu olmak için kamu görevlisi olarak çalışmak yeterlidir. Tüzük ve belgeler sendika merkezinin bulunacağı ilin valiliğine verilince tüzel kişilik kazanılır. Valilik belgeleri 15 iş günü içinde Çalışma Bakanlığına gönderir.
Valilik eksiklerin 1 ay içinde tamamlanmasını ister; tamamlanmazsa 1 ay içinde iş mahkemesine başvurur; mahkeme 60 günü aşmayan süre verir, giderilmezse kapatma kararı verir.
Genel kurul, yönetim kurulu, denetleme kurulu, disiplin kurulu. Seçilenler ve tüzük değişiklikleri valiliğe ve Bakanlığa 30 gün içinde bildirilir.
Sendika ve şube yönetim kurulu 3-7 üye; konfederasyon yönetim kurulu 5-10; disiplin kurulu 3-5; denetleme kurulu 3-5 denetçi (şubede bir denetçi yeterli).
| Genel kurul | Kural |
|---|---|
| Delegeyle toplanma | Şube genel kurulları ve üye sayısı bini aşan sendikalar delegeyle yapabilir; konfederasyon genel kurulu en çok 500 delege. |
| İlk genel kurul | Tüzel kişilik kazanmadan itibaren 6 ay içinde. |
| Olağan genel kurul | 4 yılı aşmamak üzere tüzükteki sürede; raporlar en az 15 gün önce gönderilir. |
| Olağanüstü genel kurul | Yönetim/denetleme kurulunun gerekli görmesi veya üye/delegelerin beşte birinin yazılı isteğiyle en geç 60 gün içinde. |
| Yeter sayılar | Toplantı: salt çoğunluk; olmazsa ikinci toplantı en çok 15 gün sonra, salt çoğunluk aranmaz. Karar: katılanların salt çoğunluğu. |
3 Üyelik, Üye Olamayacaklar ve Üyeliğin Sona Ermesi
Kamu görevlisi işyerinin girdiği hizmet kolundaki sendikaya üye olur; 3 nüsha üye formu doldurur. Sendika 30 gün içinde reddetmezse kabul edilmiş sayılır. Haksız reddedilen 30 gün içinde iş mahkemesine başvurabilir. Sendika formun bir örneğini 15 gün içinde işverene gönderir. Birden çok sendikaya üye olunamaz; sonraki üyelikler geçersizdir.
Cumhurbaşkanlığı merkez teşkilatı ve MGK Genel Sekreterliği çalışanları · hâkim ve savcılar · bakanlar, bakan yardımcıları, genel müdür, daire başkanları, il ve ilçe teşkilatlarının en üst amirleri · YÖK üyeleri, rektör, dekan ve yardımcıları · mülki idare amirleri · Silahlı Kuvvetler, MİT, emniyet hizmetleri sınıfı · merkezi denetim elemanları · ceza infaz kurumu görevlileri · jandarma ve sahil güvenlik personeli.
Her üye serbestçe çekilebilir; 3 nüsha bildirim kuruma verilir; işveren 15 gün içinde sendikaya gönderir. Çekilme başvurudan 30 gün sonra geçerli olur.
Kararı sendika merkez genel kurulu verir; üye 15 gün içinde iş mahkemesine itiraz eder; mahkeme 2 ay içinde kesin karar verir; üyelik karar kesinleşene kadar sürer.
Kamu görevinden ayrılanların ya da farklı hizmet koluna atananların üyelikleri sona erer. Emekliye ayrılanların organlardaki görevi seçildikleri dönemin sonuna kadar sürer. Sendikalar ancak bir konfederasyona üye olabilir.
4 Sendikal Güvenceler, Temsilciler, Gelir ve Yasaklar
| Konu | Kural |
|---|---|
| Güvence | İş saatleri dışında veya işverenin izniyle sendikal faaliyete katılan farklı işleme tabi tutulamaz, görevine son verilemez; temsilci ve yöneticilerin işyeri, sebebi açık ve kesin belirtilmedikçe değiştirilemez. |
| Yöneticiler | Seçildikten itibaren 30 gün içinde kurumlarına yazıyla bildirir; isterse görevi süresince aylıksız izne ayrılır; ayrılmayan yönetim kurulu üyeleri haftada bir gün izinli sayılır. |
| Şube ve temsilcilik | Şube en az 400 üye ile kurulur. İlde 100, ilçede 50 ve üzeri üyesi olan sendikanın il/ilçe temsilcisi haftada 4 saat izinli sayılır. |
| Göreve dönüş | Aylıksız izinli yönetici görevi bitince 30 gün içinde başvurur; işveren 30 gün içinde atar; başvurmayan çekilmiş sayılır. |
| İşyeri sendika temsilcisi | En çok üyeli sendika seçer: 200'e kadar 1, 201-600 en çok 2, 601-1000 en çok 3, 1001-2000 en çok 4, 2000'den fazla en çok 5. Görevini haftada 4 saat yerine getirir. |
| Üyelik ödentisi | İşverence aylıktan kesilip 5 gün içinde sendika hesabına yatırılır. Tutar: 15. derece 1. kademe memur brüt gelirinin binde dördünden az, otuzda birinden fazla olamaz. |
| Giderler | Gelirlerin en az %10'u üyelerin mesleki bilgi ve tecrübesi için kullanılır; afet ve kooperatif yardımında nakit mevcudunun %10'unu aşamaz. |
| Yasaklar | Kamu makamlarından maddi yardım alamaz; siyasi partilerden yardım alamaz, onlara yardım edemez; parti adı-amblemini kullanamaz. Dış kaynaklardan Cumhurbaşkanı izni olmadan bağış alamaz. |
Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan başkanlığında; en çok üyeli üç konfederasyon başkanı ve her hizmet kolunun en çok üyeli sendika başkanı. Mart ve kasım aylarında toplanır.
Eşit sayıda işveren vekili ve en çok üyeli sendika temsilcisi; çalışma koşulları hakkında görüş bildirir; yılda iki kez toplanır.
5 Toplu Sözleşme ve Kamu Görevlileri Hakem Kurulu
| Konu | Kural |
|---|---|
| Taraflar | Kamu adına Kamu İşveren Heyeti (Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan başkanlığında); görevliler adına Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti (en çok üyeli konfederasyonun belirlediği başkan + her hizmet kolunun en çok üyeli sendika temsilcisi + ilk üç konfederasyondan birer temsilci = 15 üye). |
| İmza yetkisi | Genel bölümü Sendikalar Heyeti Başkanı, hizmet kolu bölümlerini ilgili sendika temsilcisi imzalar; imzalanan bölümler için Hakem Kuruluna başvurulamaz. |
| Üye sayısı tespiti | Kurumlarda her yıl 15 Mayıs itibarıyla, 15 Mayıs'tan sonraki 5 iş günü içinde yapılır. |
| Görüşme takvimi | Görüşmeler ağustos ayının ilk iş günü başlar; Hakem Kurulu kararı dâhil süreç en geç ağustos ayının son iş günü tamamlanır. Metinler Resmî Gazete'de yayımlanır. |
| Kamu Görevlileri Hakem Kurulu (md. 34) | 11 üye: yüksek yargıdan Cumhurbaşkanınca seçilen başkan · bakanlık ve kurumlardan 4 · en çok üyeli konfederasyondan 2, ikinci ve üçüncüden birer · Cumhurbaşkanınca seçilen bir öğretim üyesi · konfederasyonların önerdiği yedi öğretim üyesi arasından Cumhurbaşkanınca seçilen bir öğretim üyesi. Başkan dâhil en az 8 üyeyle toplanır. Kararları kesindir, toplu sözleşme hükmündedir. |
| Başvurulmazsa | Hiçbir konfederasyon katılmaz veya uzlaşmazlığa rağmen Hakem Kuruluna gidilmezse, sonraki iki mali yılın hakları genel hükümlere göre belirlenir. |
★ 4688 Sendikalar ve Toplu Sözleşme — Sınavda En Vurucu Noktalar
- Kapsam: kamu kurumlarında işçi statüsü dışındaki kamu görevlileri.
- 11 hizmet kolu; öğretmenler eğitim, öğretim ve bilim hizmetleri kolunda; bir kolda birden fazla sendika kurulabilir.
- Kurucu olmak için kamu görevlisi olarak çalışmak yeterli; tüzel kişilik belgelerin valiliğe verilmesiyle kazanılır.
- Zorunlu organlar: genel kurul, yönetim, denetleme, disiplin kurulu (danışma kurulu zorunlu değil).
- Üye sayısı 1.000'i aşan sendikada genel kurul delegeyle; konfederasyon genel kurulu en çok 500 delege; olağan genel kurul en geç 4 yılda bir.
- Yönetim kurulu: sendika/şube 3-7, konfederasyon 5-10 üye; şube en az 400 üyeyle kurulur.
- Üyelik formu 3 nüsha; çıkarma kararını merkez genel kurulu verir; sendika yalnız bir konfederasyona üye olur.
- Üye olamaz: mülki idare amirleri, bölge/il/ilçe teşkilatlarının en üst amirleri (okul müdürü ve öğretmen olabilir).
- Aylıksız izne ayrılmayan yönetici haftada bir gün; işyeri temsilcisi haftada 4 saat izinli sayılır.
- İşyeri temsilcisi: 200'e kadar 1, 201-600 arası en çok 2.
- Ödenti aylıktan kesilir, 5 gün içinde yatırılır; gelirin en az %10'u mesleki eğitime.
- Yasak: siyasi partilerden ve kamu makamlarından maddi yardım; dış yardım Cumhurbaşkanı izniyle.
- Kamu Personeli Danışma Kurulu mart ve kasım, kurum idari kurulu yılda 2 kez toplanır.
- Üye sayısı tespiti 15 Mayıs; görüşmeler ağustosun ilk iş günü başlar; sözleşme 2 mali yıl geçerli; metin Resmî Gazete'de.
- Sendikalar Heyeti 15, Hakem Kurulu 11 üye (en az 8 üyeyle toplanır); hakeme gidilmezse haklar genel hükümlere göre belirlenir.
| Sayı | Ne? |
|---|---|
| 11 | Hizmet kolu / Hakem Kurulu üyesi |
| 15 | Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti üyesi |
| 400 | Şube kuruluşu için asgari üye |
| 15 Mayıs | Üye sayısı tespiti |
| Ağustos ilk iş günü | Toplu sözleşme görüşmeleri başlar |
- Üye olan ve olmayan arasında yalnız toplu sözleşme ikramiyesinde ayrım yapılabilir.
- Okul müdürü sendikaya üye olabilir; il/ilçe millî eğitim müdürü (en üst amir) olamaz.
- Yönetici izni "haftada bir gün", işyeri temsilcisi "haftada dört saat" — karıştırmayın.
Konu anlatımı: bütün konular tek dosyada. Hap bilgiler: her konunun yalnız ezber kutuları ve özet tabloları — sınav öncesi kısa tekrar.
👑 EB Akademi Pro
- İlk 2 test ücretsiz; 3. testten itibaren bütün testler Akademi Pro ile açılır.
- 1 Aralık’a kadar bütün konu anlatımı PDF’leri eklenecek ve 5.000 soruluk havuz oluşacaktır.
- Eğitim bilimleri, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, mevzuat (222, 657, 1739 sayılı kanunlar…) ve T.C. İnkılap Tarihi ayrı ayrı anlatım, PDF ve testlerle.
- Akademi Pro, sitenin Öğretmen/İdareci Pro üyeliğinden ayrı bir üründür.
1 Aralık’tan sonra fiyat artacaktır.
Bu anlatım 4688 sayılı Kanun’un mevzuat.gov.tr’deki güncel metni (6289 ve 7547 sayılı Kanun değişiklikleri dâhil) esas alınarak EB Akademi ekibince hazırlanmıştır.